Przewodnik kliniczny · Problematyczne używanie pornografii i CSBD

Jak pracować z problematycznym używaniem pornografii

Problem a niezgodność moralna

  • 8 faz
  • 37 narzędzi
  • ~16 sesji
Otwórz przewodnik Arkusze i materiały obszaru

Pełny przewodnik – opis pracy w każdej fazie i lista „Jak to sprawdzić” pod kryteriami przejścia – otwiera się w aplikacji po zalogowaniu. W czasie otwartej bety konto jest bezpłatne.

Fazy pracy

Każda faza ma swój cel, proponowane narzędzia z kompendium i kryterium, po którym poznasz, że można iść dalej. Tempo i kolejność dopasuj do osoby, z którą pracujesz.

  1. Faza 1

    Ocena, różnicowanie, współwystępowanie

    Sesje 1–2 · cel: różnicowanie i bezpieczeństwo

    Przeprowadzić różnicowanie (rzeczywista utrata kontroli a niezgodność moralna), ocenić funkcję, wstyd, współwystępowanie i ryzyko. Pomocne jest bezpośrednie pytanie o to, co stałoby się z cierpieniem pacjenta, gdyby jego wartości lub przekonania były inne: jeśli problem zniknąłby wraz ze zmianą ocen, a wzorzec używania jest umiarkowany, wskazuje to na niezgodność moralną, a nie na utratę kontroli.

    Kryterium przejścia do fazy 2

    Różnicowanie przeprowadzone (problem / niezgodność moralna / oba); funkcja, wstyd i współwystępowanie ocenione.

  2. Faza 2

    Konceptualizacja i cel (rdzeń)

    Sesje 1–4 · cel: model i dopasowany cel

    Zbudować z pacjentem model (I-PACE / podwójna kontrola / niezgodność moralna) i ustalić cel dopasowany do obrazu – odzyskanie kontroli lub spójność z wartościami i akceptację. To rdzeń pracy. Wielu pacjentów przychodzi z gotową, zawstydzającą narracją „jestem uzależniony i zepsuty”; zastąpienie jej zrozumiałym mechanizmem (nawyk regulujący emocje albo rozbieżność z wartościami) samo w sobie obniża wstyd i otwiera rzeczywiste pole do zmiany.

    Kryterium przejścia do fazy 3

    Pacjent rozumie swój model i ma cel dopasowany do obrazu (kontrola lub spójność z wartościami), bez narzuconych ocen.

  3. Faza 3

    Analiza funkcjonalna i wyzwalacze

    Sesje 3–8 · cel: zrozumieć i przerwać łańcuch

    Rozpoznać łańcuch wyzwalacz → zachowanie → skutek i zidentyfikować emocjonalne oraz środowiskowe wyzwalacze, by przerywać ten łańcuch.

    Kryterium przejścia do fazy 4

    Pacjent rozumie łańcuch wyzwalaczy i ma plan modyfikacji środowiska oraz radzenia w sytuacjach ryzyka.

  4. Faza 4

    Regulacja emocji i impuls

    Sesje 4–10 · cel: opanować impuls, regulować emocje

    Zbudować umiejętności regulacji emocji i opanowywania impulsu, bo używanie często reguluje napięcie i emocje. Kluczem jest pokazanie pacjentowi, że impuls – podobnie jak głód w innych uzależnieniach – narasta i samoistnie opada, jeśli się go nie podsyca; przeczekanie fali zamiast walki z nią z czasem osłabia jej siłę i odbiera poczucie, że „muszę”.

    Kryterium przejścia do fazy 5

    Pacjent opanowuje impuls i reguluje emocje inaczej niż przez zachowanie.

  5. Faza 5

    Praca poznawcza i wartości

    Sesje 6–12 · cel: przekonania i spójność z wartościami

    Przepracować przekonania podtrzymujące błędne koło oraz – przy niezgodności moralnej – zbudować spójność z wartościami zamiast walki z zachowaniem.

    Kryterium przejścia do fazy 6

    Słabną przekonania podtrzymujące cykl; pacjent działa bardziej spójnie z własnymi wartościami.

  6. Faza 6

    Wstyd i niezgodność moralna

    Sesje 6–14 · cel: rozbroić błędne koło wstydu

    Rozbroić błędne koło wstydu (wstyd → napięcie → epizod → wstyd) i – przy niezgodności moralnej – pracować z wartościami i samowspółczuciem zamiast karania. To kontrintuicyjne dla wielu pacjentów: spodziewają się, że surowość wobec siebie pomoże przestać, podczas gdy w praktyce to właśnie wstyd podnosi napięcie i napędza kolejny epizod – a samowspółczucie, nie samokaranie, przerywa to koło.

    Kryterium przejścia do fazy 7

    Słabnie wstyd i jego błędne koło; niezgodność moralna jest przepracowana z szacunkiem dla wartości pacjenta.

  7. Faza 7

    Relacje i ujawnienie

    Sesje 6–14 · cel: skutki relacyjne

    Przepracować skutki relacyjne – ujawnienie partnerowi, poczucie zdrady, intymność – z poszanowaniem obu stron.

    Kryterium przejścia do fazy 8

    Skutki relacyjne są przepracowane; jeśli dotyczy – proces ujawnienia i odbudowy zaufania jest w toku.

  8. Faza 8

    Zapobieganie nawrotom

    Sesje 10–16 · cel: utrwalić zmianę

    Skonsolidować zmianę i przygotować na nawrót – odróżnić lapsus od nawrotu, rozbroić efekt naruszenia abstynencji i utrwalić tożsamość spójną z wartościami (model Marlatta).

    Zakończenie

    Stabilna realizacja celu (kontrola lub spójność z wartościami); plan na nawrót; słabszy wstyd; przepracowane skutki relacyjne.