Przewodnik kliniczny · Alkohol

Jak pracować z uzależnieniem od alkoholu

Bezpieczeństwo odstawienia – priorytet

  • 8 faz
  • 21 narzędzi
  • ~18 sesji
Otwórz przewodnik Arkusze i materiały obszaru

Pełny przewodnik – opis pracy w każdej fazie i lista „Jak to sprawdzić” pod kryteriami przejścia – otwiera się w aplikacji po zalogowaniu. W czasie otwartej bety konto jest bezpłatne.

Fazy pracy

Każda faza ma swój cel, proponowane narzędzia z kompendium i kryterium, po którym poznasz, że można iść dalej. Tempo i kolejność dopasuj do osoby, z którą pracujesz.

  1. Faza 1

    Ocena, ryzyko odstawienia, detoksykacja

    Sesje 1–2 · cel: nasilenie, ryzyko, bezpieczeństwo

    Ocenić nasilenie picia, ryzyko zespołu odstawiennego (z lekarzem) i – przy zależności fizycznej – zapewnić bezpieczną detoksykację z profilaktyką Wernickego, zanim zacznie się praca psychologiczna. Kluczowy sygnał ostrzegawczy to picie poranne i objawy odstawienne po przerwie (drżenie, pocenie, niepokój) – wskazują na zależność fizyczną i oznaczają, że pacjent nie powinien odstawiać alkoholu samodzielnie, lecz pod kontrolą medyczną.

    • AUDIT
    • spektrum
    • Detoksykacja
    • profilaktyka Wernickego

    Kryterium przejścia do fazy 2

    Nasilenie ocenione; ryzyko odstawienia rozpoznane; przy zależności fizycznej zapewniona bezpieczna detoksykacja.

  2. Faza 2

    Motywacja – wywiad motywujący (rdzeń)

    Sesje 1–6 · cel: wydobyć motywację

    Wydobyć i wzmocnić własną motywację pacjenta do zmiany picia, dopasowując pracę do etapu – przy piciu ryzykownym często wystarczy interwencja krótka. To rdzeń pracy. Nawet pojedyncza, dobrze przeprowadzona rozmowa o piciu potrafi przesunąć pacjenta o etap dalej – siła interwencji krótkiej polega na tym, że nie zawstydza, lecz zestawia obecne picie z tym, na czym pacjentowi w życiu zależy.

    • Interwencja krótka
    • Psychoedukacja neurobiologiczna
    • skutki zdrowotne

    Kryterium przejścia do fazy 3

    Rośnie język zmiany i gotowość; pacjent rozważa konkretny cel dotyczący picia.

  3. Faza 3

    Cel: abstynencja czy kontrola picia

    Sesje 3–6 · cel: wspólny, realistyczny cel

    Ustalić z pacjentem realistyczny cel – abstynencję lub kontrolę picia – dopasowany do nasilenia, ryzyka i preferencji; przy uzależnieniu fizycznym zwykle wskazana jest abstynencja. Rozmowa o celu sama bywa diagnostyczna: jeśli pacjent przy próbie ograniczenia raz po raz traci kontrolę, to mocny argument – wypowiedziany przez niego, nie przez Ciebie – że abstynencja może być bardziej realistyczna niż „picie z umiarem”.

    • Abstynencja vs kontrola picia
    • Forma wsparcia (np. AA)

    Kryterium przejścia do fazy 4

    Ustalony wspólny, realistyczny cel (abstynencja lub kontrola picia) i forma wsparcia.

  4. Faza 4

    Wyzwalacze i głód

    Sesje 4–10 · cel: rozpoznać i przejść przez głód

    Zidentyfikować wyzwalacze picia (sytuacje, emocje, ludzie, miejsca) i nauczyć przechodzenia przez głód bez picia – rdzeń behawioralny zapobiegania nawrotom. Szczególnie podstępne są wyzwalacze „pozytywne” – świętowanie, spotkania towarzyskie, nagradzanie się – bo pacjent rzadziej się ich spodziewa niż stresu czy smutku; warto je wprost wpisać na mapę wyzwalaczy obok tych oczywistych.

    • Analiza wyzwalaczy
    • Radzenie sobie z głodem

    Kryterium przejścia do fazy 5

    Pacjent rozpoznaje wyzwalacze i przechodzi przez głód bez picia; ma plan na sytuacje wysokiego ryzyka.

  5. Faza 5

    Umiejętności i wsparcie

    Sesje 6–12 · cel: zastąpić funkcję picia

    Zbudować umiejętności (odmowa, regulacja emocji, sen bez alkoholu) i sieć wsparcia, które zastąpią funkcję dotąd pełnioną przez picie.

    • Umiejętności radzenia sobie
    • Wsparcie wspólnotowe (AA / inne)

    Kryterium przejścia do fazy 6

    Pacjent ma umiejętności radzenia sobie i sieć wsparcia; potrzeby dotąd zaspokajane piciem zaspokaja w inny sposób.

  6. Faza 6

    Współwystępowanie i kontekst

    Sesje 6–14 · cel: leczyć tło i relacje

    Przepracować współwystępujące zaburzenia (depresja, lęk, trauma) oraz kontekst rodzinny i relacyjny – bo picie bywa samoleczeniem, a środowisko podtrzymuje nawyk.

    • Leczenie współwystępowania
    • Przemoc i relacje

    Kryterium przejścia do fazy 7

    Współwystępowanie jest leczone; przepracowano kontekst relacyjny i bezpieczeństwo.

  7. Faza 7

    Sytuacje szczególne

    zależnie od potrzeb · cel: dostosować do grupy

    Dostosować pracę do sytuacji szczególnych – ciąży, młodzieży, seniorów, picia wysokofunkcjonalnego oraz interakcji alkoholu z lekami.

    • Ciąża
    • młodzież
    • seniorzy
    • Picie wysokofunkcjonalne
    • interakcje z lekami

    Kryterium przejścia do fazy 8

    Praca dostosowana do sytuacji szczególnej pacjenta; uwzględnione specyficzne ryzyka.

  8. Faza 8

    Zapobieganie nawrotom

    Sesje 10–18 · cel: utrwalić zmianę

    Skonsolidować zmianę i przygotować pacjenta na nawrót – odróżnić lapsus od nawrotu, zaplanować reakcję i utrwalić przekonanie, że pojedynczy epizod nie przekreśla postępu.

    • Plan zapobiegania nawrotom
    • Monitoring i wsparcie długoterminowe
    • AUDIT

    Zakończenie

    Stabilna realizacja celu (abstynencja lub kontrola picia); pacjent ma plan na nawrót, sieć wsparcia i traktuje lapsus jako materiał do nauki.