Przewodnik kliniczny · Złożona trauma (C-PTSD)

Jak pracować ze złożonym PTSD (C-PTSD)

Model fazowy – standard w C-PTSD

  • 8 faz
  • 30 narzędzi
  • ~4 sesje
Otwórz przewodnik Arkusze i materiały obszaru

Pełny przewodnik – opis pracy w każdej fazie i lista „Jak to sprawdzić” pod kryteriami przejścia – otwiera się w aplikacji po zalogowaniu. W czasie otwartej bety konto jest bezpłatne.

Fazy pracy

Każda faza ma swój cel, proponowane narzędzia z kompendium i kryterium, po którym poznasz, że można iść dalej. Tempo i kolejność dopasuj do osoby, z którą pracujesz.

  1. Faza 1

    Diagnoza i różnicowanie z PTSD

    Sesja 1–3 · cel: rozpoznanie, profil DSO, bezpieczeństwo

    Potwierdzić C-PTSD (PTSD + DSO), ustalić profil trzech obszarów i odróżnić od PTSD oraz BPD. Ocenić bezpieczeństwo, dysocjację i ryzyko. Zwróć uwagę na „ukryte” C-PTSD ujawniające się jako lekooporna depresja, lęk lub problemy w relacjach – pełny obraz DSO bywa widoczny dopiero po pogłębionym wywiadzie rozwojowym.

    Kryterium przejścia do fazy 2

    C-PTSD potwierdzone i odróżnione od PTSD/BPD; profil DSO i bezpieczeństwo ocenione; ITQ jako poziom wyjściowy.

  2. Faza 2

    Konceptualizacja i model fazowy

    Sesje 2–4 · cel: wspólny model i mapa terapii

    Wyjaśnić, że objawy to zrozumiała adaptacja do przewlekłej traumy i że leczenie idzie fazami – najpierw bezpieczeństwo i umiejętności, potem trauma, na końcu reintegracja. Ten model sam w sobie bywa ulgą: pacjent słyszący „nie jesteś zepsuty, Twój układ nerwowy zrobił to, co musiał, by przetrwać” pierwszy raz dostaje ramę, która nie obwinia.

    Kryterium przejścia do fazy 3

    Pacjent rozumie model fazowy i akceptuje, że praca zacznie się od bezpieczeństwa i umiejętności, nie od traumy.

  3. Faza 3

    Bezpieczeństwo i stabilizacja

    Faza 1 modelu · cel: bezpieczeństwo i podstawowa regulacja

    Zapewnić realne i wewnętrzne bezpieczeństwo: stabilność życiową, narzędzia uziemienia oraz radzenie sobie z flashbackami emocjonalnymi i dysocjacją. „Realne” znaczy też zewnętrzne – jeśli pacjent wciąż pozostaje w kontakcie ze sprawcą lub w niebezpiecznym środowisku, najpierw zajmujesz się tą sytuacją, bo żadna technika nie zastąpi faktycznego bezpieczeństwa.

    Kryterium przejścia do fazy 4

    Pacjent ma podstawowe bezpieczeństwo życiowe i potrafi przerwać flashback oraz wrócić do okna tolerancji.

  4. Faza 4

    Regulacja emocji i relacje – rdzeń fazy umiejętności

    Faza 1 modelu (STAIR) · cel: regulacja afektu i kompetencje relacyjne

    Zbudować umiejętności regulacji emocji i funkcjonowania w relacjach – fundament, bez którego przetwarzanie traumy destabilizuje. Konkretnie: rozpoznawanie i nazywanie emocji, modulowanie ich natężenia, tolerowanie dyskomfortu bez ucieczki w odcięcie oraz odczytywanie intencji w relacjach. W protokole STAIR/Narrative to pierwsza, kluczowa połowa terapii.

    Kryterium przejścia do fazy 5

    Pacjent realnie używa narzędzi regulacji, utrzymuje obecność przy emocjach i ma podstawowe kompetencje relacyjne oraz granice.

  5. Faza 5

    Przetwarzanie traumy

    Faza 2 modelu · cel: przepracować wspomnienia w bezpiecznych ramach

    Przepracować wspomnienia traumatyczne – narracyjnie lub metodą przetwarzania – dopiero gdy regulacja jest ugruntowana. W traumie złożonej często przetwarza się temat lub wzorzec, nie pojedyncze zdarzenie. Zamiast jednej „głównej” sceny pacjent ma zwykle sieć powtarzalnych doświadczeń o wspólnym znaczeniu (np. „byłem sam i bez ochrony”); celem jest zmiana tego znaczenia i jego śladu w obrazie siebie, nie odtworzenie każdego epizodu.

    Kryterium przejścia do fazy 6

    Kluczowe wspomnienia/wzorce przepracowane bez trwałej destabilizacji; spadek intruzji i reaktywności (ITQ/PCL-5).

  6. Faza 6

    Tożsamość i wewnętrzny krytyk

    równolegle / faza 2–3 · cel: zmienić negatywny obraz siebie

    Przepracować rdzeniowy wstyd i poczucie bycia „zepsutym”, odbudować spójny, życzliwy obraz siebie. To obszar DSO najtrudniejszy do zmiany samą restrukturyzacją. Rdzeniowy wstyd działa jak filtr: pacjent „wie”, że argumenty są słuszne, ale ich nie czuje. Dlatego pracujesz doświadczeniowo – budując nowy, życzliwy głos wewnętrzny i ciepłe doznanie bezpieczeństwa, a nie tylko korygując treść myśli.

    Kryterium przejścia do fazy 7

    Wewnętrzny krytyk osłabiony, pojawia się życzliwszy stosunek do siebie; obraz siebie bardziej spójny i stabilny.

  7. Faza 7

    Reintegracja i relacje

    Faza 3 modelu · cel: odbudowa życia i więzi

    Przełożyć zmianę na życie: budować bezpieczne relacje, chronić przed rewiktymizacją, rozwijać sprawczość i – gdy autentyczny – sens po traumie. To faza odzyskiwania: praca, nauka, pasje i przyjaźnie, które trauma rozwojowa często zablokowała, zanim zdążyły się rozwinąć – dlatego bywa to nie tyle „powrót”, co budowanie od nowa.

    Kryterium przejścia do fazy 8

    Pacjent buduje bezpieczniejsze relacje, rozpoznaje ryzyko rewiktymizacji i ma większe poczucie sprawczości.

  8. Faza 8

    Profilaktyka nawrotów

    zakończenie · cel: utrwalić zmianę

    Skonsolidować umiejętności i przygotować na sytuacje ryzyka – kontakt z przypomnieniami, kryzysy relacyjne, stresory, które mogą reaktywować flashbacki i dysregulację. W C-PTSD „nawrót” rzadko oznacza powrót do punktu wyjścia – częściej to przejściowa dekompensacja w sytuacji przypominającej dawną krzywdę; uprzedź o tym pacjenta, by pojedyncze pogorszenie nie zostało odczytane jako utrata całego postępu.

    Zakończenie

    Obszary DSO wyraźnie złagodzone (ITQ); pacjent ma plan utrzymania i potrafi sam regulować pobudzenie oraz chronić relacje.