Przewodnik kliniczny · ADHD u dorosłych

Jak pracować z ADHD u dorosłych

Farmakoterapia i CBT dostosowana do ADHD

  • 8 faz
  • 38 narzędzi
  • ~16 sesji
Otwórz przewodnik Arkusze i materiały obszaru

Pełny przewodnik – opis pracy w każdej fazie i lista „Jak to sprawdzić” pod kryteriami przejścia – otwiera się w aplikacji po zalogowaniu. W czasie otwartej bety konto jest bezpłatne.

Fazy pracy

Każda faza ma swój cel, proponowane narzędzia z kompendium i kryterium, po którym poznasz, że można iść dalej. Tempo i kolejność dopasuj do osoby, z którą pracujesz.

  1. Faza 1

    Diagnoza, współwystępowanie, farmakoterapia

    Sesje 1–3 · cel: rozpoznanie, profil funkcjonalny, farmakoterapia

    Potwierdzić rozpoznanie (z uwzględnieniem dzieciństwa), ustalić profil funkcjonalny, ocenić współwystępowanie i ryzyko oraz skoordynować farmakoterapię z psychiatrą.

    Kryterium przejścia do fazy 2

    Rozpoznanie potwierdzone i różnicowane; profil funkcjonalny ustalony; współwystępowanie ocenione; farmakoterapia skoordynowana.

  2. Faza 2

    Konceptualizacja i psychoedukacja

    Sesje 1–3 · cel: wspólne rozumienie ADHD i zmniejszenie poczucia winy

    Zbudować rozumienie ADHD jako deficytu samoregulacji (nie charakteru) i zmniejszyć narastające przez lata poczucie wstydu – to fundament motywacji do wdrażania systemów. Dla wielu dorosłych diagnoza jest pierwszym wyjaśnieniem, które nie brzmi „jesteś leniwy” – Ta zmiana sposobu myślenia – z „coś jest ze mną nie tak” na „mój mózg działa inaczej i mogę go wesprzeć”, ułatwia zaangażowanie się w dalszą pracę.

    Kryterium przejścia do fazy 3

    Pacjent rozumie ADHD jako deficyt samoregulacji i jest gotów wdrażać zewnętrzne systemy, bez obwiniania się.

  3. Faza 3

    Systemy organizacji i czasu – rdzeń

    Sesje 3–10 · cel: zewnętrzne struktury kompensujące deficyt

    Wdrożyć proste, dopasowane systemy zewnętrzne, które „uwidaczniają” czas i zadania oraz odciążają pamięć roboczą – rdzeń psychoterapii ADHD. Logika jest prosta: skoro osobie z ADHD trudno utrzymać zadania i poczucie czasu w pamięci roboczej, przenosimy tę pracę na zewnątrz – kalendarz, timer i lista stają się protezą funkcji wykonawczych, tak jak okulary są protezą wzroku.

    Kryterium przejścia do fazy 4

    Pacjent rzeczywiście używa co najmniej jednego prostego systemu zapisu i zarządzania czasem.

  4. Faza 4

    Inicjacja zadań i prokrastynacja

    Sesje 4–10 · cel: obniżyć próg rozpoczęcia

    Przepracować trudność z rozpoczynaniem zadań – rdzeniowy problem ADHD – przez obniżanie progu startu i pracę z emocjonalną „ścianą niemożności”. Kluczowe jest rozdzielenie dwóch barier: czasem zadanie jest po prostu zbyt duże i trzeba je podzielić na mikrokroki („otwórz dokument”), a czasem blokuje je nawarstwiony wstyd i lęk – i wtedy najpierw pracujemy nad emocjonalną barierą, a dopiero potem upraszczamy zadanie.

    Kryterium przejścia do fazy 5

    Pacjent rozpoczyna trudne zadania, dzieląc je na mikrokroki i radząc sobie z emocjonalnymi barierami startu.

  5. Faza 5

    Regulacja emocji i RSD

    Sesje 6–12 · cel: stabilizacja emocjonalna

    Przepracować dysregulację emocji (DESR) i nadwrażliwość na odrzucenie (RSD) – które często silniej utrudniają funkcjonowanie niż objawy rdzeniowe. Pacjenci często nie wiążą tych gwałtownych reakcji emocjonalnych z ADHD, traktując je jako osobną „wadę charakteru” – samo rozpoznanie ich jako elementu obrazu klinicznego i odróżnienie chwilowej, intensywnej reakcji od trwałego stanu daje ulgę i punkt zaczepienia do regulacji.

    Kryterium przejścia do fazy 6

    Pacjent lepiej reguluje intensywne emocje i łagodniej reaguje na krytykę/odrzucenie.

  6. Faza 6

    Wstyd, tożsamość i mocne strony

    Sesje 6–12 · cel: przepracować lata krytyki

    Przepracować nagromadzony wstyd i negatywny obraz siebie („leniwy, niezdolny”) oraz zbudować tożsamość uwzględniającą mocne strony, nie tylko deficyty.

    Kryterium przejścia do fazy 7

    Słabnie wstyd i samokrytyka; pacjent buduje obraz siebie uwzględniający mocne strony.

  7. Faza 7

    Relacje, praca i styl życia

    Sesje 8–14 · cel: funkcjonowanie w realnych kontekstach

    Przenieść systemy do rzeczywistych kontekstów – relacji, pracy i stylu życia (sen, ruch) – które stabilizują lub destabilizują funkcjonowanie z ADHD.

    Kryterium przejścia do fazy 8

    Systemy działają w rzeczywistych kontekstach; styl życia wspiera funkcjonowanie.

  8. Faza 8

    Utrzymanie systemów i samorzecznictwo

    Sesje 12–16 · cel: trwałość i autonomia

    Utrwalić systemy mimo nieuchronnych „wykolejeń”, nauczyć szybkiego powrotu do struktury i wspierać umiejętność komunikowania własnych potrzeb i występowania w ich obronie wobec otoczenia.

    Zakończenie

    Pacjent utrzymuje systemy, szybko wraca po „wykolejeniach” i potrafi otwarcie komunikować swoje potrzeby i występować w ich obronie; poprawia się jego funkcjonowanie i jakość życia.