Obszar pracy · Procesy transdiagnostyczne
Wrażliwość lękowa
Strach przed objawami lęku – „te doznania z ciała są niebezpieczne”.
Co jest w tym obszarze
Jak pracować z wrażliwością lękową
Cele faz i kryteria przejścia →AS – cel mechanistyczny i prewencyjny
- Ocena i konceptualizacja
- Psychoedukacja – fałszywy alarm
- Praca z przekonaniami o objawach
- Ekspozycja interoceptywna – rdzeń
- Generalizacja i odstawienie zabezpieczeń
- Profilaktyka nawrotów
Arkusze do pracy
Otwórz w katalogu arkuszy →12 arkuszy A4. Każdy arkusz otworzysz w podglądzie; druk, zapis do PDF i wysyłka klientowi są dostępne po zalogowaniu.
- Arkuszdla terapeutyKryteria przejścia między fazami – do drukuKryteria z przewodnika klinicznego zebrane w jedną listę do zaznaczania: przy każdej fazie zdanie kryterium i punkty „jak to sprawdzić”. W planerze terapii ta sama lista stoi przy ścieżce klienta.
- Arkuszdla terapeutyNarzędzia pomiarowe we wrażliwości lękowej – przeglądCztery narzędzia w jednej tabeli. ASI-3 ma trzy podskale – obawy fizyczne, poznawcze i społeczne – i każda prowadzi do innej ekspozycji. BSQ i ACQ opisują dwie strony „lęku przed lękiem” i używa się ich razem.
- Arkuszdla klientaModel wrażliwości lękowej – strach przed strachemWrażliwość lękowa (ang. anxiety sensitivity, AS) – strach przed objawami lęku w ciele („strach przed strachem”). Klient interpretuje sensacje somatyczne (przyspieszone bicie serca, duszność, zawroty) jako oznaki katastrofy.
- Arkuszdla klientaTrzy wymiary wrażliwości lękowej: somatyczny, poznawczy, społecznyTrzy wymiary AS różnicują się obiektem strachu: somatyczny (objawy fizyczne), poznawczy (procesy umysłu), społeczny (manifestacja). Każdy wskazuje inny protokół ekspozycji.
- Arkuszdla terapeutyComputerized Anxiety Sensitivity Treatment (CAST) – protokół SchmidtaCAST – krótka (1-2 sesje), strukturalizowana interwencja redukująca AS. Połączenie psychoedukacji + ekspozycji interoceptywnej. Skuteczna w prewencji rozwoju zaburzeń lękowych.
- Arkuszdla klientaEkspozycja interoceptywna – protokół uniwersalnyEkspozycja interoceptywna = klient celowo wywołuje sensacje somatyczne (przyspieszone bicie, zawroty, duszność) w bezpiecznych warunkach. Habituacja redukuje strach przed objawami.
- Arkuszdla klientaDekatastrofizacja przekonań o objawach lękuKrótka restrukturyzacja katastroficznych przekonań o doznaniach („kołatanie → zawał", „derealizacja → szaleństwo") oparta na dowodach z historii pacjenta i wiedzy o mechanizmie. Cel: obniżyć wiarygodność katastrof na tyle, by pacjent wszedł w ekspozycję – nie zastąpić testu, tylko go umożliwić.
- Arkuszdla klientaPsychoedukacja „fałszywy alarm” – fizjologia pobudzenia i logika spiraliDwuczęściowa psychoedukacja dla wysokiego AS: fizjologia reakcji walka–ucieczka (skąd biorą się kołatanie, zawroty, mrowienie, derealizacja) oraz logika spirali i zabezpieczeń (dlaczego skanowanie ciała i unikanie podtrzymują strach). Przygotowuje grunt pod testy behawioralne.
- Arkuszdla klientaEkspozycja interoceptywna naturalistyczna – hierarchia aktywności unikanychFaza generalizacji IE: hierarchia aktywności unikanych z powodu doznań (schody, siłownia, espresso, sauna, koncert) realizowana planowo, bez zabezpieczeń, z łączeniem doznania i kontekstu. Gabinetowa odwaga ma wejść w życie – bez tej fazy efekt zostaje w fotelu.
- Arkuszdla klientaKarta zapisu ekspozycji interoceptywnej – test przewidywań i praktyka domowaKarta zapisu, która zamienia ćwiczenie interoceptywne w test przewidywań: przed – katastrofa i % wiarygodności, po – co stało się naprawdę i wniosek. Prowadzona w gabinecie (serie 3–5 powtórzeń) i w codziennej praktyce domowej (1–2× dziennie, zmienny kontekst).
- Arkuszdla klientaLista katastrof i zabezpieczeń – indywidualna hierarchia doznańUstrukturyzowany formularz konceptualizacyjny: dla 3–5 najbardziej przerażających doznań pacjent spisuje przewidywaną katastrofę (z % wiarygodności) oraz zabezpieczenia, którymi próbuje jej zapobiec. To mapa wejściowa do restrukturyzacji i ekspozycji interoceptywnej.
- Arkuszdla klientaPlan na nawrót – profilaktyka powrotu wrażliwości lękowejSpisany z pacjentem plan na powrót objawów: sygnały ostrzegawcze (powrót skanowania, unikania, „na wszelki wypadek") i kontrposunięcia (tygodniowa dawka IE przypominającej, powrót do hierarchii naturalistycznej, higiena interpretacji). Rama: nawrót objawów to okazja do treningu, nie katastrofa.