Ciekawostka · Tend-and-befriend

Tend-and-befriend – stres, który zbliża do innych

„Walcz albo uciekaj” to nie cała prawda o stresie. Shelley Taylor opisała wzorzec „tend-and-befriend” – pod wpływem stresu szukamy też bliskości i opieki nad innymi.

, psychologok. 4 min czytania

Nie tylko walka i ucieczka

Klasyczny opis reakcji na stres, którego autorem jest Walter Cannon, skupiał się na mobilizacji organizmu do walki lub ucieczki. Przyspieszone serce, napięte mięśnie i gotowość do działania – to obraz stresu, który najmocniej zakorzenił się w potocznym myśleniu.

Shelley Taylor zwróciła jednak uwagę na istotne ograniczenie: badania nad stresem prowadzono głównie na mężczyznach. Wskazała, że obok mobilizacji do walki istnieje też inny, afiliacyjny wzorzec reagowania, który ten klasyczny obraz pomijał.

Opiekować się i zbliżać

„Tend-and-befriend” to skłonność, by w obliczu zagrożenia troszczyć się o potomstwo oraz szukać i tworzyć więzi dające wsparcie. Zamiast wyłącznie walczyć lub uciekać, organizm kieruje się ku opiece i bliskości jako strategii przetrwania.

Taylor wiązała ten wzorzec między innymi z działaniem oksytocyny oraz systemów przywiązania. Bywa on wyraźniejszy u kobiet, choć opisuje afiliacyjny składnik reakcji na stres dostępny ludziom w ogóle, nie zaś cechę przypisaną wyłącznie jednej płci.

Po co to wiedzieć

Wsparcie społeczne nie jest tylko miłym dodatkiem do radzenia sobie – to biologicznie zakorzeniony sposób regulacji stresu. Sięganie po kontakt i bliskość w trudnej chwili działa na poziomie tych samych systemów, które uspokajają pobudzenie ciała.

Izolacja w kryzysie działa więc wbrew naturze tego mechanizmu: odcina człowieka od jednego z najsilniejszych regulatorów pobudzenia. To, co w cierpieniu wydaje się odruchowym wycofaniem, pozbawia dostępu do zasobu, który realnie pomaga się ukoić.

W gabinecie

Warto wprost mapować i wzmacniać sieć wsparcia klienta oraz pracować z przekonaniami, które utrudniają proszenie o pomoc. „Nie chcę być ciężarem” czy „muszę poradzić sobie sam” często blokują dostęp do tego naturalnego regulatora.

U opiekunów ten sam wzorzec bywa jednak pułapką: troska o innych zamienia się w zaniedbanie siebie, a opiekowanie się staje się jedynym trybem działania. Tu potrzebny jest balans – przywrócenie miejsca także własnym potrzebom, nie tylko cudzym.

Inne ciekawostki