Przewodnik kliniczny · Fobia społeczna (SAD)

Jak pracować z fobią społeczną (SAD)

CBT – leczenie pierwszego wyboru

  • 8 faz
  • 22 narzędzia
  • ~16 sesji
Otwórz przewodnik Arkusze i materiały obszaru

Pełny przewodnik – opis pracy w każdej fazie i lista „Jak to sprawdzić” pod kryteriami przejścia – otwiera się w aplikacji po zalogowaniu. W czasie otwartej bety konto jest bezpłatne.

Fazy pracy

Każda faza ma swój cel, proponowane narzędzia z kompendium i kryterium, po którym poznasz, że można iść dalej. Tempo i kolejność dopasuj do osoby, z którą pracujesz.

  1. Faza 1

    Diagnoza i ocena nasilenia

    Sesja 1 · cel: rozpoznanie, poziom wyjściowy, różnicowanie

    Potwierdzić rozpoznanie SAD, ocenić uogólnienie lęku i ustalić obiektywny punkt wyjścia. Odróżnić od zaburzeń pokrewnych i ocenić współwystępowanie.

    Kryterium przejścia do fazy 2

    Rozpoznanie SAD potwierdzone; uogólnienie i współwystępowanie ocenione; wynik LSAS zapisany jako poziom wyjściowy.

  2. Faza 2

    Konceptualizacja indywidualna

    Sesje 1–2 · cel: wspólny model Clarka i Wellsa

    Zbudować z pacjentem indywidualny diagram: sytuacja → aktywacja przekonań → uwaga na sobie i obraz siebie → zabezpieczenia → objawy → potwierdzenie obawy. Zrozumienie modelu pomaga pacjentowi dostrzec sens kolejnych eksperymentów.

    Kryterium przejścia do fazy 3

    Pacjent opisuje własnymi słowami swój model i wskazuje w nim uwagę na sobie, obraz siebie oraz co najmniej dwa zachowania zabezpieczające.

  3. Faza 3

    Uwaga na sobie i zachowania zabezpieczające

    Sesje 2–4 · cel: pokazać w bezpośrednim doświadczeniu ich rolę

    Zamiast poprzestawać na wyjaśnieniach, należy pokazać w eksperymencie, że uwaga na sobie i zabezpieczenia nasilają objawy i sprawiają, że pacjent gorzej ocenia swoje zachowanie. Takie doświadczenie często wzmacnia motywację do dalszej pracy.

    Kryterium przejścia do fazy 4

    Pacjent doświadczył w eksperymencie, że uwaga na sobie i zabezpieczenia nasilają objawy; ma listę zabezpieczeń, z których będzie stopniowo rezygnować.

  4. Faza 4

    Korekta zniekształconego obrazu siebie

    Sesje 4–6 · cel: skonfrontować wyobrażenie z rzeczywistością

    Podważyć negatywny obraz siebie za pomocą obserwowalnych danych – nagrania i rzeczywistego odbioru innych – zamiast słownego przekonywania. To jedna z najsilniejszych interwencji w SAD, ponieważ dotyka rdzenia mechanizmu: rozbieżności między tym, jak pacjent czuje, że wygląda, a tym, jak widzą go inni. Kluczowa jest kolejność: przewidywanie zawsze przed obejrzeniem nagrania, a następnie oglądanie siebie z perspektywy obserwatora (jak obcej osoby), nie „od środka”. Bez tej kolejności pacjent „zobaczy” na nagraniu to samo, czego się spodziewał – wcześniejsze zapisanie przewidywania pozwala je sprawdzić.

    Kryterium przejścia do fazy 5

    Pacjent zobaczył rozbieżność między wyobrażonym a rzeczywistym obrazem siebie i potrafi ją nazwać.

  5. Faza 5

    Trening uwagi zewnętrznej

    Sesje 5–7 · cel: przenieść uwagę z wnętrza na otoczenie

    Wyćwiczyć kierowanie uwagi na zadanie i rozmówcę zamiast na monitorowanie własnych objawów. Pacjent może wykorzystywać tę umiejętność w różnych sytuacjach społecznych.

    Kryterium przejścia do fazy 6

    Pacjent potrafi celowo przenieść uwagę na zewnątrz w sytuacji o umiarkowanej trudności.

  6. Faza 6

    Eksperymenty behawioralne i ekspozycja

    Sesje 6–11 · cel: zebrać dowody podważające katastroficzne przewidywania dotyczące oceny

    Wchodzić w obawiane sytuacje bez zabezpieczeń i z uwagą na zewnątrz, testując konkretne przewidywania. W SAD ekspozycja jest eksperymentem, a nie tylko ćwiczeniem prowadzącym do przyzwyczajenia.

    Kryterium przejścia do fazy 7

    Pacjent wielokrotnie podejmował obawiane sytuacje bez zabezpieczeń i z uwagą skierowaną na zewnątrz; katastroficzne przewidywania zostały obalone i zapisane.

  7. Faza 7

    Przetwarzanie antycypacyjne i poizdarzeniowe

    równolegle · cel: ograniczyć dwa procesy podtrzymujące lęk

    Ograniczyć zamartwianie się przed sytuacją i ruminacyjne analizowanie jej po zakończeniu – oba procesy selektywnie utrwalają poczucie porażki i obraz siebie mimo rzeczywistych sukcesów.

    Kryterium przejścia do fazy 8

    Pacjent rozpoznaje i ogranicza antycypację oraz ruminację poizdarzeniową; dowody z eksperymentów nie są już podważane przez analizę po fakcie.

  8. Faza 8

    Profilaktyka nawrotów

    Sesje 12–16 · cel: utrwalić zmianę obrazu siebie

    Utrwalić nowe przekonania o sobie, zaplanować dalszą, samodzielną ekspozycję i przygotować pacjenta na sytuacje wysokiego ryzyka.

    Zakończenie

    Pacjent wypracował bardziej realistyczny obraz siebie, przygotował pisemny plan i samodzielnie kontynuuje ekspozycję bez zabezpieczeń.