Przewodnik kliniczny · Stres pourazowy (PTSD)

Jak pracować z zespołem stresu pourazowego (PTSD)

Terapia skoncentrowana na traumie – pierwszy wybór

  • 8 faz
  • 35 narzędzi
  • ~16 sesji
Otwórz przewodnik Arkusze i materiały obszaru

Pełny przewodnik – opis pracy w każdej fazie i lista „Jak to sprawdzić” pod kryteriami przejścia – otwiera się w aplikacji po zalogowaniu. W czasie otwartej bety konto jest bezpłatne.

Fazy pracy

Każda faza ma swój cel, proponowane narzędzia z kompendium i kryterium, po którym poznasz, że można iść dalej. Tempo i kolejność dopasuj do osoby, z którą pracujesz.

  1. Faza 1

    Diagnoza i ocena nasilenia

    Sesja 1–2 · cel: rozpoznanie, poziom wyjściowy, bezpieczeństwo

    Potwierdzić rozpoznanie PTSD, ocenić nasilenie i bezpieczeństwo oraz odróżnić od C-PTSD i zaburzeń pokrewnych. Zmapować wyzwalacze i dominujący mechanizm. Już na tym etapie oddziel pojedynczą traumę typu I od powtarzalnej, przewlekłej (typ II) – ta druga częściej daje obraz C-PTSD i wymaga innego planu.

    Kryterium przejścia do fazy 2

    Rozpoznanie potwierdzone i odróżnione od C-PTSD; bezpieczeństwo ocenione; PCL-5 zapisany jako poziom wyjściowy.

  2. Faza 2

    Konceptualizacja i psychoedukacja

    Sesje 1–3 · cel: wspólny model i uzasadnienie leczenia

    Zbudować z pacjentem model: dlaczego objawy się utrzymują (nieprzetworzona pamięć + oceny + unikanie) i dlaczego leczenie wymaga kontrolowanego zwrócenia się ku traumie, nie omijania jej.

    Kryterium przejścia do fazy 3

    Pacjent rozumie własnymi słowami, dlaczego unikanie podtrzymuje objawy i na czym będzie polegać przetwarzanie.

  3. Faza 3

    Stabilizacja i okno tolerancji

    Sesje 2–5 · cel: umiejętności regulacji przed przetwarzaniem

    Wyposażyć pacjenta w narzędzia regulacji pobudzenia, aby przetwarzanie odbywało się w oknie tolerancji. Długość fazy zależy od złożoności obrazu – jest krótka w niepowikłanym PTSD, a rozbudowana w C-PTSD. Celem nie jest „uspokojenie raz na zawsze”, lecz rozwinięcie u pacjenta poczucia sprawczości wobec pobudzenia: ma wiedzieć, że potrafi sam wrócić do okna tolerancji, dzięki czemu zwrócenie się ku wspomnieniu przestaje być groźne.

    Kryterium przejścia do fazy 4

    Pacjent potrafi samodzielnie wrócić do okna tolerancji i wyregulować pobudzenie – jest to warunek bezpiecznego przetwarzania.

  4. Faza 4

    Praca z ocenami i punktami zablokowania

    Sesje 4–9 · cel: zmienić znaczenie traumy

    Zidentyfikować i przepracować skrajne oceny (wina, wstyd, bezpieczeństwo, zaufanie), które utrzymują poczucie zagrożenia. W ścieżce CPT to rdzeń terapii. Kluczowe rozróżnienie, którego uczysz pacjenta, to odpowiedzialność a wina: można uznać swój udział w zdarzeniu, nie obciążając się winą za rzeczy poza kontrolą lub niemożliwe do przewidzenia w tamtym momencie. Pracujesz też z „myśleniem wstecznym” (wiedza, której wtedy nie było), które napędza samoobwinianie.

    Kryterium przejścia do fazy 5

    Najważniejsze punkty zablokowania nazwane i osłabione; pacjent tworzy zrównoważone alternatywy dla skrajnych ocen.

  5. Faza 5

    Przetwarzanie traumy – rdzeń terapii

    Sesje 5–12 · cel: osadzić wspomnienie w przeszłości

    Kontrolowane przetworzenie wspomnienia, tak by przestało być przeżywane jako „dzieje się teraz”. To jeden z podstawowych elementów leczenia – dobierany do mechanizmu (ekspozycja, narracja, EMDR).

    Kryterium przejścia do fazy 6

    Wspomnienie przywoływane bez poczucia „dzieje się teraz”; intruzje i reaktywność na wyzwalacze wyraźnie spadły (potwierdzone PCL-5).

  6. Faza 6

    Regulacja ciała i sen

    równolegle · cel: obniżyć pobudzenie i przywrócić sen

    Przepracować somatyczne objawy PTSD – przewlekłe pobudzenie, napięcie i zaburzenia snu – które utrudniają przetwarzanie i pogarszają funkcjonowanie.

    Kryterium przejścia do fazy 7

    Pobudzenie i sen na tyle uregulowane, że nie blokują przetwarzania ani codziennego funkcjonowania.

  7. Faza 7

    Integracja i odbudowa życia

    Sesje 10–14 · cel: powrót do wartościowego życia

    Przełożyć przetworzenie traumy na codzienne życie: odzyskać aktywności i relacje, odbudować zaufanie i poczucie sprawczości, nadać doświadczeniu miejsce w biografii. Bez tej fazy zdarza się „niepełna poprawa”: objawy słabną, ale życie pozostaje zawężone przez nawyki unikania z okresu choroby – dlatego integracja służy celowemu odbudowaniu aktywności i relacji porzuconych z powodu PTSD.

    Kryterium przejścia do fazy 8

    Pacjent wrócił do kluczowych aktywności i relacji; wspomnienie traumy jest osadzone w przeszłości, nie steruje codziennością.

  8. Faza 8

    Profilaktyka nawrotów

    Sesje 12–16 · cel: utrwalić efekty terapii

    Utrwalić zmianę i przygotować pacjenta na sytuacje ryzyka – rocznice, przypomnienia, nowe stresory, kolejne narażenie.

    Zakończenie

    PCL-5 poniżej progu klinicznego; pacjent ma pisemny plan na rocznice i sytuacje ryzyka oraz zna swoje sygnały ostrzegawcze.