Przewodnik kliniczny · Zaburzenia psychotyczne – psychoedukacja

Jak pracować z psychozą

Farmakoterapia – leczenie podstawowe

  • 8 faz
  • 28 narzędzi
  • ~18 sesji
Otwórz przewodnik Arkusze i materiały obszaru

Pełny przewodnik – opis pracy w każdej fazie i lista „Jak to sprawdzić” pod kryteriami przejścia – otwiera się w aplikacji po zalogowaniu. W czasie otwartej bety konto jest bezpłatne.

Fazy pracy

Każda faza ma swój cel, proponowane narzędzia z kompendium i kryterium, po którym poznasz, że można iść dalej. Tempo i kolejność dopasuj do osoby, z którą pracujesz.

  1. Faza 1

    Diagnoza, bezpieczeństwo, psychiatra

    Sesja 1–2 · cel: potwierdzenie, ryzyko, współpraca

    Potwierdzić rozpoznanie (z psychiatrą), ocenić objawy, ryzyko i fazę, ustalić współpracę farmakologiczną i odróżnić od stanów pokrewnych.

    • Różnicowanie
    • Ocena fazy

    Kryterium przejścia do fazy 2

    Rozpoznanie potwierdzone z psychiatrą; ryzyko ocenione; farmakoterapia ustalona; faza rozpoznana.

  2. Faza 2

    Przymierze i normalizacja

    Sesje 1–5 · cel: zaufanie i wspólny język

    Zbudować przymierze oparte na szacunku i ciekawości wobec doświadczeń pacjenta oraz znormalizować psychozę jako zrozumiałe, leczalne doświadczenie – fundament każdej dalszej pracy. Wielu pacjentów ma za sobą doświadczenia, w których ich przeżycia były lekceważone lub wyśmiewane – dlatego pierwsze sesje, w których czują się wysłuchani bez oceniania i bez prób „wyperswadowania” objawów, same w sobie bywają leczące i decydują o tym, czy w ogóle zaangażują się w terapię.

    • Czym jest psychoza
    • praca ze stygmą
    • Model podatność–stres
    • podłoże
    • Podejście zdrowienie

    Kryterium przejścia do fazy 3

    Przymierze zbudowane; pacjent ma wspólny, nieoceniający model i sformułowane cele zdrowienie.

  3. Faza 3

    Praca z głosami i przekonaniami – rdzeń CBTp

    Sesje 4–14 · cel: mniejsze cierpienie związane z objawami

    Zmniejszyć cierpienie i ograniczenia związane z głosami i przekonaniami przez zmianę relacji z nimi – nie przez spór o ich „prawdziwość”. To rdzeń psychoterapii psychozy. Praktyczna zasada brzmi: dwie osoby mogą słyszeć ten sam głos, a cierpieć skrajnie różnie – to, czy głos jest przeżywany jako wszechmocny i wrogi, czy jako uciążliwy, ale możliwy do zignorowania, zależy od relacji z nim, i właśnie tę relację zmieniasz.

    • CBTp
    • praca z głosami
    • Relacja z głosami
    • testowanie przekonań
    • Praca z objawami pozytywnymi
    • uważność

    Kryterium przejścia do fazy 4

    Spada cierpienie i wpływ objawów pozytywnych na życie; pacjent ma strategie radzenia sobie i większe poczucie kontroli.

  4. Faza 4

    Objawy negatywne i poznawcze

    Sesje 6–14 · cel: funkcjonowanie mimo objawów słabo lekowrażliwych

    Przepracować objawy negatywne (wycofanie, apatia) i poznawcze, słabo reagujące na leki, przez stopniową aktywizację i wsparcie poznawcze – bo to one najmocniej ograniczają życie.

    • Praca z objawami negatywnymi
    • Wsparcie poznawcze
    • terapie ekspresyjne

    Kryterium przejścia do fazy 5

    Pacjent stopniowo zwiększa aktywność i zaangażowanie; objawy negatywne mniej ograniczają codzienne funkcjonowanie.

  5. Faza 5

    Rodzina i środowisko

    Sesje 4–12 · cel: wspierający klimat emocjonalny

    Włączyć rodzinę – interwencje rodzinne należą do najlepiej udokumentowanych – by zmniejszyć krytyczny klimat emocjonalny i wesprzeć wczesne wykrywanie nawrotu. Badania nad „klimatem emocjonalnym” pokazują, że wysoki poziom krytycyzmu i nadmiernego zaangażowania w rodzinie wiąże się z wyższym ryzykiem nawrotu – dlatego praca z rodziną nie polega na obwinianiu bliskich, lecz na pomocy w zrozumieniu choroby i zmianie sposobu reagowania.

    • Interwencje rodzinne
    • edukacja rodziny
    • Wsparcie rówieśnicze

    Kryterium przejścia do fazy 6

    Rodzina wspiera pacjenta z mniejszym krytycyzmem i włącza się w wykrywanie zwiastunów nawrotu.

  6. Faza 6

    Funkcjonowanie i zdrowienie

    Sesje 8–16 · cel: odbudowa życia

    Wesprzeć powrót do ról, pracy i relacji oraz realizację celów zdrowieniu – bo zdrowienie mierzy się jakością życia, nie tylko brakiem objawów.

    • Wsparcie zatrudnienia
    • funkcjonowanie
    • Plan zdrowienia
    • praca ze stygmą

    Kryterium przejścia do fazy 7

    Pacjent realizuje cele zdrowienie i wraca do wybranych ról; jakość życia rośnie niezależnie od resztkowych objawów.

  7. Faza 7

    Trauma, styl życia, współwystępowanie

    Sesje 10–16 · cel: przepracować czynniki towarzyszące

    Przepracować częstą u osób z psychozą traumę, styl życia i współwystępujące problemy (depresja, substancje), które wpływają na przebieg i jakość życia.

    • Praca z traumą
    • Styl życia

    Kryterium przejścia do fazy 8

    Trauma i czynniki stylu życia przepracowane na tyle, że nie destabilizują przebiegu; używanie substancji ograniczone.

  8. Faza 8

    Plan na nawroty i profilaktyka

    Sesje 12–18 · cel: utrwalić stabilność

    Skonsolidować profilaktykę: pisemny plan na wczesne zwiastuny nawrotu, ustalone zasady reakcji pacjenta, rodziny i psychiatry oraz utrwalenie adherencji.

    • Plan na nawroty
    • plan działania
    • Adherencja i farmakoterapia

    Zakończenie

    Pacjent ma pisemny plan na nawroty, stabilną adherencję, wsparcie rodziny i realizuje cele zdrowienie; monitoring jest nadal prowadzony.