Przewodnik kliniczny · Zaburzenie paniczne

Jak pracować z zaburzeniem panicznym (PD)

CBT – leczenie pierwszego wyboru

  • 8 faz
  • 24 narzędzia
  • ~15 sesji
Otwórz przewodnik Arkusze i materiały obszaru

Pełny przewodnik – opis pracy w każdej fazie i lista „Jak to sprawdzić” pod kryteriami przejścia – otwiera się w aplikacji po zalogowaniu. W czasie otwartej bety konto jest bezpłatne.

Fazy pracy

Każda faza ma swój cel, proponowane narzędzia z kompendium i kryterium, po którym poznasz, że można iść dalej. Tempo i kolejność dopasuj do osoby, z którą pracujesz.

  1. Faza 1

    Diagnoza i ocena nasilenia

    Sesja 1 · cel: rozpoznanie, poziom wyjściowy, różnicowanie

    Potwierdzić rozpoznanie PD, ocenić obecność i zakres agorafobii oraz ustalić obiektywny punkt wyjścia. Wykluczyć somatyczne przyczyny objawów lub potwierdzić, że zostały już sprawdzone. Trafna konceptualizacja na tym etapie wyznacza kierunek dalszej terapii.

    Kryterium przejścia do fazy 2

    Potwierdzono rozpoznanie PD; ustalono obecność lub brak agorafobii; zapisano wyniki PDSS i PAQ; podłoże somatyczne wykluczono albo jest w trakcie oceny.

  2. Faza 2

    Konceptualizacja indywidualna

    Sesje 1–2 · cel: wspólny model błędnego koła

    Wspólnie z pacjentem stwórz zrozumiały, graficzny model jego paniki. Gdy pacjent rozumie błędne koło, łatwiej dostrzega sens kolejnych interwencji i z mniejszą obawą podchodzi do ekspozycji.

    Kryterium przejścia do fazy 3

    Pacjent potrafi własnymi słowami opisać błędne koło i wskazać w nim swoją katastroficzną myśl, reakcję cielesną oraz przynajmniej jedno zachowanie podtrzymujące.

  3. Faza 3

    Samomonitorowanie i mapa

    Sesje 2–4 · cel: zebranie danych potrzebnych do dalszych interwencji

    Zamień ogólne „Mam napady” w konkretne informacje o wyzwalaczach, doznaniach, myślach, reakcjach i kontekście. Dane te posłużą do stworzenia hierarchii ekspozycji i zaplanowania pracy poznawczej, dzięki czemu interwencje będą odpowiadały rzeczywistemu mechanizmowi problemu.

    Kryterium przejścia do fazy 4

    Co najmniej kilka epizodów zarejestrowanych; znane powtarzalne doznania-wyzwalacze, typowe katastroficzne interpretacje i lista zachowań zabezpieczających.

  4. Faza 4

    Praca z błędną interpretacją cielesną

    Sesje 3–6 · cel: osłabić katastroficzne przewidywania

    Pomóż pacjentowi podważyć przekonanie, że doznania są groźne: najpierw w rozmowie, a następnie poprzez przygotowanie sprawdzalnego testu behawioralnego. Praca poznawcza może ułatwić rozpoczęcie ekspozycji interoceptywnej i pozwala sformułować konkretne przewidywania.

    Kryterium przejścia do fazy 5

    Pacjent rozumie alternatywne wyjaśnienie doznań i ma spisane sprawdzalne przewidywanie do przetestowania w ekspozycji.

  5. Faza 5

    Ekspozycja interoceptywna – rdzeń terapii

    Sesje 5–9 · cel: wygaszenie skojarzenia doznanie → katastrofa

    Wielokrotnie i celowo wywołuj obawiane doznania, aby przestały kojarzyć się z zagrożeniem. To jeden z najważniejszych elementów sprzyjających trwałej poprawie, a zarazem często pomijany. Bez niego efekt terapii może osłabnąć, gdy ponownie pojawi się silne doznanie.

    Kryterium przejścia do fazy 6

    Pacjent wielokrotnie wywołuje obawiane doznania i reaguje na nie coraz mniejszym lękiem. Doświadczenia z ekspozycji podważają katastroficzne przewidywanie, a pacjent potrafi zapisać płynący z nich wniosek.

  6. Faza 6

    Ekspozycja w rzeczywistych sytuacjach i agorafobia

    Sesje 7–11 · cel: powrót do unikanych sytuacji

    Ograniczyć unikanie i zachowania zabezpieczające w rzeczywistych sytuacjach. W przypadku agorafobii faza ta jest zwykle bardzo ważna; jeśli agorafobia nie występuje, może być krótka lub zostać pominięta.

    Kryterium przejścia do fazy 7

    Pacjent wchodzi w najważniejsze wcześniej unikane sytuacje bez zachowań zabezpieczających, a lęk antycypacyjny wyraźnie się zmniejszył.

  7. Faza 7

    Regulacja somatyczna i panika nocna

    praca równoległa · cel: wykorzystanie technik wspierających, które nie zastępują ekspozycji

    Uporządkuj techniki pracy z ciałem tak, aby wspierały terapię, a nie stawały się sposobem unikania doznań. Faza obejmuje również specyfikę nocnych napadów paniki.

    Kryterium przejścia do fazy 8

    Pacjent stosuje techniki cielesne jako wsparcie, a nie jako zachowania zabezpieczające; jeśli występuje panika nocna, została uwzględniona w konceptualizacji.

  8. Faza 8

    Profilaktyka nawrotów

    Sesje 12–15 · cel: utrwalenie zmiany i przygotowanie na potknięcia

    Utrwalić wnioski z terapii, odróżnić pojedynczy napad, czyli potknięcie, od nawrotu i przygotować pisemny plan na przyszłość. Po zakończeniu terapii pacjent powinien umieć samodzielnie korzystać z poznanych sposobów pracy.

    Zakończenie

    Pacjent ma pisemny plan, rozumie, że pojedynczy napad nie oznacza nawrotu, i potrafi samodzielnie przeprowadzić ekspozycję interoceptywną.