Przewodnik kliniczny · Zaburzenia odżywiania

Jak pracować z zaburzeniami odżywiania (ujęcie transdiagnostyczne, w tym BED)

CBT-E transdiagnostyczna

  • 8 faz
  • 20 narzędzi
  • ~20 sesji
Otwórz przewodnik Arkusze i materiały obszaru

Pełny przewodnik – opis pracy w każdej fazie i lista „Jak to sprawdzić” pod kryteriami przejścia – otwiera się w aplikacji po zalogowaniu. W czasie otwartej bety konto jest bezpłatne.

Fazy pracy

Każda faza ma swój cel, proponowane narzędzia z kompendium i kryterium, po którym poznasz, że można iść dalej. Tempo i kolejność dopasuj do osoby, z którą pracujesz.

  1. Faza 1

    Ocena, typ, bezpieczeństwo

    Sesje 1–2 · cel: rozpoznanie, typ, bezpieczeństwo

    Ustalić typ zaburzenia (bulimia/BED/OSFED), ocenić bezpieczeństwo somatyczne (gdy obecne przeczyszczanie/niedożywienie) i ryzyko oraz rozpocząć monitoring jedzenia.

    Kryterium przejścia do fazy 2

    Typ ustalony; bezpieczeństwo ocenione (anoreksja/niedożywienie wykluczone lub skierowane); monitoring prowadzony.

  2. Faza 2

    Konceptualizacja i psychoedukacja

    Sesje 1–3 · cel: wspólny model i racjonalne zmiany

    Zbudować z pacjentem transdiagnostyczny model błędnego koła (rdzeń → restrykcje → napady → kompensacja/wstyd → restrykcje) i uzasadnić, dlaczego regularne jedzenie jest pierwszym krokiem. Dla wielu pacjentów przełomem jest zrozumienie, że napad nie jest dowodem „braku silnej woli”, lecz przewidywalną, niemal fizjologiczną reakcją na wcześniejsze restrykcje – to zdejmuje wstyd i otwiera na regularne jedzenie zamiast kolejnej diety.

    Kryterium przejścia do fazy 3

    Pacjent rozumie błędne koło i akceptuje regularne jedzenie jako pierwszy krok, mimo lęku.

  3. Faza 3

    Regularne jedzenie i przerywanie napadów – rdzeń

    Sesje 2–8 · cel: ustabilizować jedzenie, zmniejszyć napady

    Ustalić regularny wzorzec jedzenia (zwykle posiłki i przekąski w stałych odstępach), który przerywa restrykcje napędzające napady – najsilniejszy i najszybszy krok behawioralny. Kluczowa zasada brzmi: jeść według planu, nie według głodu – bo w zaburzeniach odżywiania sygnały głodu i sytości są rozregulowane, a długie przerwy między posiłkami niemal gwarantują napad późnym popołudniem lub wieczorem.

    Kryterium przejścia do fazy 4

    Ustalony regularny wzorzec jedzenia; wyraźny spadek liczby napadów (potwierdzony dziennikiem).

  4. Faza 4

    Wyzwalacze i emocje

    Sesje 5–12 · cel: przepracować napady emocjonalne

    Przepracować emocjonalne i sytuacyjne wyzwalacze napadów – szczególnie w BED, gdzie napady często regulują emocje – przez alternatywy regulacji i tolerancję dystresu. Gdy regularne jedzenie zmniejszy napady „z głodu”, pozostają zwykle te „z emocji” – i to one stają się teraz celem: pomagasz pacjentowi rozpoznać, jaką emocję napad miał uśmierzyć, i znaleźć sposób regulacji, który nie kończy się jedzeniem ani kompensacją.

    Kryterium przejścia do fazy 5

    Pacjent rozpoznaje wyzwalacze i reguluje emocje inaczej niż przez jedzenie; dalej spadają napady.

  5. Faza 5

    Obraz ciała i samowartość

    Sesje 6–14 · cel: rozbroić rdzeń poznawczy

    Przepracować rdzeń – nadwartościowanie jedzenia, masy i kształtu dla samooceny – oraz zaburzony obraz ciała, sprawdzanie i unikanie. Pomocny jest tu diagram wartości: gdy pacjent zobaczy, jak nieproporcjonalnie duży „kawałek” jego poczucia wartości zajmuje jedzenie i wygląd, naturalnym celem staje się poszerzanie pozostałych obszarów życia, a nie dalsze szlifowanie kontroli nad ciałem.

    Kryterium przejścia do fazy 6

    Słabnie nadwartościowanie; pacjent czerpie wartość z innych obszarów; mniej sprawdzania/unikania ciała.

  6. Faza 6

    Reguły żywieniowe i ruch

    Sesje 8–14 · cel: elastyczne jedzenie, zdrowy ruch

    Rozbroić sztywne reguły żywieniowe i uregulować relację z ruchem (gdy bywa kompensacyjny), by jedzenie i aktywność przestały być polem kontroli.

    Kryterium przejścia do fazy 7

    Mniej sztywnych reguł; jedzenie elastyczniejsze; ruch przestaje pełnić funkcję kompensacji.

  7. Faza 7

    Relacje, bliscy i kontekst

    Sesje 6–14 · cel: wsparcie i kontekst

    Włączyć wsparcie bliskich i przepracować kontekst podtrzymujący – relacje, presję wyglądu, media społecznościowe.

    Kryterium przejścia do fazy 8

    Bliscy wspierają zdrowienie; ograniczony wpływ kontekstu (media, presja) nasilającego rdzeń.

  8. Faza 8

    Profilaktyka nawrotów

    Sesje 14–20 · cel: utrwalić zmianę

    Utrwalić zmianę i przygotować się na sytuacje ryzyka – stres, presję wyglądu, „ślizgi” (odróżnione od nawrotu) – ponieważ zaburzenia odżywiania bywają nawrotowe.

    Zakończenie

    Stabilny, regularny wzorzec jedzenia; minimalne napady; osłabione nadwartościowanie; pisemny plan na nawrót i odróżnienie „ślizgu” od nawrotu.