Przewodnik kliniczny · Interwencja kryzysowa

Jak prowadzić interwencję kryzysową

Bezpieczeństwo i stabilizacja – priorytet

  • 8 faz
  • 18 narzędzi
Otwórz przewodnik Arkusze i materiały obszaru

Pełny przewodnik – opis pracy w każdej fazie i lista „Jak to sprawdzić” pod kryteriami przejścia – otwiera się w aplikacji po zalogowaniu. W czasie otwartej bety konto jest bezpłatne.

Fazy pracy

Każda faza ma swój cel, proponowane narzędzia z kompendium i kryterium, po którym poznasz, że można iść dalej. Tempo i kolejność dopasuj do osoby, z którą pracujesz.

  1. Faza 1

    Bezpieczeństwo, kontakt, triaż

    Pierwsze minuty · cel: bezpieczeństwo i pilność

    Zapewnić bezpieczeństwo (w tym ocenić ryzyko), nawiązać spokojny kontakt i przeprowadzić triaż – ustalić pilność i poziom opieki. Pierwsze sekundy kontaktu mają nieproporcjonalnie duże znaczenie: osoba w kryzysie błyskawicznie ocenia, czy jest bezpieczna i czy zostanie wysłuchana bez oceny – dlatego zanim zadasz jakiekolwiek pytanie diagnostyczne, warto zadbać o ton, przewidywalność i jasny komunikat, że jesteś tu, by pomóc.

    • Bezpieczeństwo + ocena ryzyka
    • Spokojny kontakt
    • schemat Robertsa
    • Triaż

    Kryterium przejścia do fazy 2

    Bezpieczeństwo i ryzyko ocenione; nawiązany kontakt; ustalona pilność i poziom opieki.

  2. Faza 2

    Deeskalacja i uziemienie – rdzeń

    Pierwsze minuty–godziny · cel: obniżyć pobudzenie

    Obniżyć pobudzenie i przywrócić poczucie kontroli przez deeskalację i uziemienie – rdzeń stabilizacji w kryzysie. W stanie wysokiego pobudzenia kora przedczołowa działa słabiej, a człowiek dosłownie nie jest w stanie logicznie analizować ani podejmować złożonych decyzji – dlatego apele do rozsądku czy argumenty są wtedy nieskuteczne, a pierwszeństwo ma obniżenie pobudzenia przez spokój, ton głosu i uziemienie zmysłowe.

    • Deeskalacja
    • Uziemienie (grounding)

    Kryterium przejścia do fazy 3

    Pobudzenie obniżone; osoba odzyskuje kontakt i poczucie kontroli; możliwa dalsza praca.

  3. Faza 3

    Ostre stany: panika, trauma, psychoza

    według stanu · cel: opanować ostry stan

    Zastosować techniki specyficzne dla dominującego ostrego stanu – napadu paniki, ostrej reakcji na traumę lub pobudzenia psychotycznego (często z wsparciem medycznym). Kluczowe jest tu trafne rozpoznanie stanu, bo techniki bywają rozbieżne: przy panice pomaga normalizacja i spowolnienie oddechu, przy reakcji na traumę – uziemienie bez wymuszania relacjonowania zdarzenia, a przy pobudzeniu psychotycznym – spokój i bezpieczeństwo bez konfrontowania przeżyć, zwykle z wsparciem medycznym.

    • Napad paniki
    • ostra reakcja na traumę
    • Pobudzenie psychotyczne

    Kryterium przejścia do fazy 4

    Ostry stan opanowany lub zabezpieczony (z wsparciem medycznym, gdy trzeba); osoba stabilniejsza.

  4. Faza 4

    Wentylacja emocji i zrozumienie

    po stabilizacji · cel: wyrazić i uporządkować

    Umożliwić krótkie wyrażenie emocji i wstępne uporządkowanie sytuacji – po obniżeniu pobudzenia, bez wchodzenia w terapię. Wentylacja emocji ma działanie odciążające, ale w interwencji kryzysowej pozostaje krótka i służebna wobec stabilizacji – nie chodzi o pełne przepracowanie przeżyć (to zadanie późniejszej terapii), lecz o to, by osoba poczuła się wysłuchana i mogła z mniejszym napięciem przejść do konkretnego planu działania.

    • Wentylacja emocji
    • Wstępne uporządkowanie

    Kryterium przejścia do fazy 5

    Osoba wyraziła emocje i wstępnie uporządkowała sytuację; jest gotowa do pracy nad planem.

  5. Faza 5

    Zasoby i wsparcie

    po wentylacji · cel: aktywować zasoby

    Zidentyfikować i aktywować dostępne zasoby i wsparcie – wewnętrzne (umiejętności radzenia) i zewnętrzne (bliscy, instytucje). W kryzysie człowiek często traci z oczu własne zasoby, dlatego pomocne jest przypomnienie, jak radził sobie z trudnościami wcześniej i kto już kiedyś go wspierał – odbudowanie poczucia, że nie jest całkiem bezradny ani osamotniony, samo w sobie obniża poczucie zagrożenia i przywraca sprawczość.

    • Zasoby wewnętrzne
    • Zasoby zewnętrzne

    Kryterium przejścia do fazy 6

    Zidentyfikowane i częściowo aktywowane zasoby; osoba nie jest sama z kryzysem.

  6. Faza 6

    Plan działania

    pod koniec interwencji · cel: konkretne kroki

    Ustalić z osobą konkretny, krótki plan działania na najbliższy czas – co zrobi, z kim się skontaktuje, co zrobi przy nasileniu kryzysu.

    • Plan działania
    • Kontakty kryzysowe

    Kryterium przejścia do fazy 7

    Istnieje konkretny, wykonalny plan działania z kontaktami kryzysowymi.

  7. Faza 7

    Skierowanie i poziom opieki

    domknięcie · cel: połączyć z dalszą pomocą

    Połączyć osobę z dalszą opieką odpowiednią do potrzeb – terapia, opieka psychiatryczna lub, przy wysokim ryzyku, hospitalizacja.

    • Skierowanie do dalszej opieki
    • Ewentualna hospitalizacja

    Kryterium przejścia do fazy 8

    Osoba połączona z dalszą opieką odpowiednią do ryzyka; ścieżka przekazania jasna.

  8. Faza 8

    Domknięcie i ciągłość

    zakończenie · cel: bezpieczne zakończenie

    Bezpiecznie domknąć interwencję, upewniając się co do bezpieczeństwa, planu i ciągłości opieki, oraz zadbać o własne wsparcie.

    • Domknięcie i utrwalenie planu
    • Wsparcie terapeuty

    Zakończenie

    Bezpieczne domknięcie; osoba ma plan, kontakty i ciągłość opieki; terapeuta zadbał o własne wsparcie.