Przewodnik kliniczny · AuDHD – autyzm i ADHD

Jak pracować z AuDHD – współwystępowaniem autyzmu i ADHD

Profil mieszany ASD i ADHD

  • 8 faz
  • 21 narzędzi
  • ~16 sesji
Otwórz przewodnik Arkusze i materiały obszaru

Pełny przewodnik – opis pracy w każdej fazie i lista „Jak to sprawdzić” pod kryteriami przejścia – otwiera się w aplikacji po zalogowaniu. W czasie otwartej bety konto jest bezpłatne.

Fazy pracy

Każda faza ma swój cel, proponowane narzędzia z kompendium i kryterium, po którym poznasz, że można iść dalej. Tempo i kolejność dopasuj do osoby, z którą pracujesz.

  1. Faza 1

    Rozpoznanie profilu i współwystępowanie

    Sesje 1–3 · cel: profil mieszany, napięcia, ryzyko

    Potwierdzić obecność obu profili, zmapować dominujące napięcia i mocne strony oraz ocenić współwystępowanie, wypalenie i ryzyko. Uważaj na efekt wzajemnego maskowania profili: ADHD-owa gadatliwość i spontaniczność potrafią ukryć autystyczne trudności społeczne, a autystyczna rutyna i skrupulatność – ADHD-owy chaos, przez co przy pobieżnym badaniu żaden profil nie wygląda na „pełny”.

    Kryterium przejścia do fazy 2

    Oba profile potwierdzone; dominujące napięcia zmapowane; współwystępowanie i ryzyko ocenione.

  2. Faza 2

    Psychoedukacja i akceptacja

    Sesje 1–4 · cel: zrozumienie profilu mieszanego

    Zbudować rozumienie AuDHD jako jednego profilu z wewnętrznymi sprzecznościami (nie dwóch chorób) i wesprzeć samoakceptację – szczególnie ważne, bo profil bywa mylący i frustrujący. Wielu pacjentów z AuDHD przez lata słyszało sprzeczne etykiety („raz nadpobudliwy, raz sztywny”, „leniwy, ale perfekcjonista”) i samo wyjaśnienie, że to spójny, rozpoznawalny profil, a nie zbiór wad, bywa ogromną ulgą.

    Kryterium przejścia do fazy 3

    Pacjent rozumie AuDHD jako jeden profil z napięciami i przyjmuje cel: równowaga, nie usunięcie sprzeczności.

  3. Faza 3

    Praca ze sprzecznościami – rdzeń

    Sesje 3–10 · cel: znaleźć indywidualną równowagę

    Pomóc znaleźć równowagę między sprzecznymi potrzebami – dość struktury dla bezpieczeństwa i dość nowości, aby nie dopuścić do nudy – przez elastyczną strukturę dopasowaną do pacjenta. To rdzeń pracy z AuDHD. Dobrym obrazem dla pacjenta jest „rusztowanie z ruchomymi elementami”: stałe, przewidywalne filary dnia dają autystyczne poczucie bezpieczeństwa, a zaplanowane „luźne” pola w ich obrębie zaspokajają związaną z ADHD potrzebę nowości – bez burzenia całej konstrukcji.

    Kryterium przejścia do fazy 4

    Pacjent rozumie swoje napięcia i testuje elastyczną strukturę godzącą potrzebę rutyny z potrzebą nowości.

  4. Faza 4

    Sensoryka i przeciążenie

    Sesje 4–10 · cel: dawkowanie bodźców w obie strony

    Dopasować środowisko sensoryczne, uwzględniając jednocześnie poszukiwanie stymulacji (ADHD) i nadwrażliwość (ASD) – dawkowanie bodźców działa tu w obie strony. Typowe rozwiązanie to „kontrolowana stymulacja”: dostarczenie pacjentowi bodźców, które sam wybiera i może wyłączyć (ulubiona muzyka w słuchawkach, przedmiot sensoryczny), zamiast chaotycznych bodźców z zewnątrz, które przeciążają – pozwala to nasycić głód stymulacji bez przekroczenia progu przeciążenia.

    Kryterium przejścia do fazy 5

    Pacjent dobiera poziom stymulacji „w sam raz” i rozpoznaje przeciążenie, zanim doprowadzi do meltdownu.

  5. Faza 5

    Funkcje wykonawcze i czas

    Sesje 4–12 · cel: systemy godzące oba profile

    Wdrożyć systemy wykonawcze i zarządzanie czasem, które jednocześnie kompensują trudności związane z ADHD i respektują autystyczną potrzebę przewidywalności.

    Kryterium przejścia do fazy 6

    Pacjent używa systemów wykonawczych, które kompensują trudności związane z ADHD bez naruszania potrzeby przewidywalności.

  6. Faza 6

    Regulacja, dysregulacja i meltdown

    Sesje 6–12 · cel: stabilizacja emocjonalna

    Przepracować dysregulację emocji (z obu profili) oraz meltdowny z przeciążenia – częste i poważne w AuDHD.

    Kryterium przejścia do fazy 7

    Pacjent lepiej reguluje emocje i ma plany zapobiegania meltdownom i shutdownom.

  7. Faza 7

    Maskowanie, relacje i praca

    Sesje 8–14 · cel: funkcjonowanie bez wyczerpującego maskowania

    Ograniczyć wyczerpujące maskowanie (często podwójne) oraz dopasować relacje i pracę do profilu mieszanego.

    Kryterium przejścia do fazy 8

    Pacjent ogranicza maskowanie i dopasowuje relacje oraz pracę do swojego profilu.

  8. Faza 8

    Plan i profilaktyka wypalenia

    Sesje 12–16 · cel: trwała, zrównoważona praca

    Utrwalić indywidualny plan równowagi i profilaktykę wypalenia – ponieważ w AuDHD ryzyko wyczerpania wskutek napięcia i maskowania jest wysokie.

    Zakończenie

    Pacjent ma indywidualny plan równowagi, dostosowania obu profili i profilaktykę wypalenia; funkcjonuje z mniejszym napięciem i przeciążeniem.