Przewodnik kliniczny · Anoreksja psychiczna (AN)

Jak pracować z anoreksją (jadłowstrętem psychicznym)

Najpierw bezpieczeństwo medyczne

  • 8 faz
  • 33 narzędzia
  • ~24 sesje
Otwórz przewodnik Arkusze i materiały obszaru

Pełny przewodnik – opis pracy w każdej fazie i lista „Jak to sprawdzić” pod kryteriami przejścia – otwiera się w aplikacji po zalogowaniu. W czasie otwartej bety konto jest bezpłatne.

Fazy pracy

Każda faza ma swój cel, proponowane narzędzia z kompendium i kryterium, po którym poznasz, że można iść dalej. Tempo i kolejność dopasuj do osoby, z którą pracujesz.

  1. Faza 1

    Ocena medyczna i bezpieczeństwo

    Sesje 1–2 + nadzór lekarski · cel: bezpieczeństwo, zespół

    Ocenić ryzyko somatyczne i samobójcze, ustalić, czy leczenie ambulatoryjne jest bezpieczne, i zbudować zespół wielodyscyplinarny. To warstwa nadrzędna nad wszystkim.

    • Ocena + ryzyko somatyczne
    • BMI/MEED
    • badania
    • Kryteria hospitalizacji
    • różnicowanie
    • Zespół wielodyscyplinarny

    Kryterium przejścia do fazy 2

    Ryzyko somatyczne i samobójcze ocenione; leczenie ambulatoryjne uznane za bezpieczne (lub skierowanie); zespół zbudowany.

  2. Faza 2

    Ambiwalencja i motywacja

    Sesje 1–4 · cel: zbudować motywację mimo ego-syntoniczności

    Zbudować motywację do zmiany u osoby, która często nie chce zdrowieć – przez pracę z ambiwalencją w stylu motywującym, nie konfrontacyjnym. Kluczowe jest uznanie, że anoreksja coś pacjentowi „daje” – poczucie kontroli, bezpieczeństwa czy tożsamości – i pracowanie z tym wprost, zamiast zwalczać objaw jako wroga; dopiero zrozumiejąca eksploracja tych funkcji otwiera przestrzeń na rozważenie zmiany.

    • Praca z ego-syntonicznością
    • psychoedukacja
    • Ambiwalencja
    • bilans decyzyjny
    • dialog motywujący
    • List do/od anoreksji
    • list pożegnalny

    Kryterium przejścia do fazy 3

    Pacjent ma choćby ambiwalentną gotowość do zmiany i zgadza się na pracę nad odżywianiem.

  3. Faza 3

    Odżywianie i odbudowa masy – rdzeń

    Sesje 3–14 + dietetyk · cel: przywrócić odżywianie i masę

    Przywrócić regularne jedzenie i odbudować masę ciała – warunek skuteczności każdej dalszej pracy. Głodzony mózg nie jest zdolny do refleksji; to rdzeń leczenia. Warto otwarcie powiedzieć pacjentowi, że nie da się „przemyśleć” wyjścia z anoreksji bez jedzenia – bo zdolność do elastycznego myślenia, regulacji emocji i odróżnienia własnych przekonań od głosu choroby wraca dopiero wraz z odżywieniem; odbudowa masy nie jest więc celem „na potem”, lecz warunkiem terapii.

    • Regularne jedzenie
    • monitoring
    • Rehabilitacja żywieniowa
    • Psychoedukacja o głodzeniu

    Kryterium przejścia do fazy 4

    Przywrócone regularne jedzenie; postępuje odbudowa masy; stan somatyczny stabilny pod nadzorem.

  4. Faza 4

    Reguły żywieniowe i lęk przed jedzeniem

    Sesje 6–16 · cel: rozszerzyć jedzenie, znieść reguły

    Rozbroić sztywne reguły żywieniowe i lęk przed „zakazanymi” pokarmami przez stopniową ekspozycję – by jedzenie stało się elastyczne i bez lęku. Reguły żywieniowe w anoreksji działają jak sieć drobnych zakazów, które stopniowo zawężają repertuar do kilku „bezpiecznych” produktów – dlatego pracujemy nie tylko nad pojedynczymi lękowymi pokarmami, lecz nad samą sztywnością reguł, ucząc, że elastyczność jest bezpieczniejsza niż kontrola.

    • Praca z regułami żywieniowymi
    • Ekspozycja na lękowe pokarmy

    Kryterium przejścia do fazy 5

    Pacjent rozszerza repertuar jedzenia i wprowadza wcześniej lękowe pokarmy z malejącym lękiem.

  5. Faza 5

    Obraz ciała i nadwartościowanie

    Sesje 8–18 · cel: rozbroić rdzeń psychopatologii

    Przepracować psychopatologiczny rdzeń – nadwartościowanie kształtu i masy dla samooceny – oraz zaburzony obraz ciała. Wymaga wcześniejszego odżywienia. Pomocny jest diagram „kawałków tortu” samooceny: pokazuje pacjentowi, jak niemal całe poczucie wartości oparł na kontroli jedzenia i wyglądzie, i czyni widocznym cel terapii – poszerzenie tych podstaw o relacje, zainteresowania i wartości, by waga przestała być jedynym miernikiem siebie.

    • Nadwartościowanie
    • diagram samooceny
    • Sprawdzanie i unikanie ciała
    • ekspozycja lustrzana
    • Eksternalizacja głosu
    • dwa głosy

    Kryterium przejścia do fazy 6

    Samoocena opiera się na szerszych podstawach; słabnie sprawdzanie ciała i dominacja „głosu anoreksji”.

  6. Faza 6

    Mechanizmy podtrzymujące

    Sesje 10–20 · cel: rozbroić czynniki utrzymujące

    Przepracować mechanizmy podtrzymujące z modelu CBT-E – perfekcjonizm, niską samoocenę, trudności interpersonalne i regulacji afektu.

    • Perfekcjonizm
    • samoocena
    • Regulacja afektu
    • relacje

    Kryterium przejścia do fazy 7

    Słabną mechanizmy podtrzymujące; pacjent radzi sobie z emocjami i relacjami bez sięgania po restrykcję.

  7. Faza 7

    Rodzina i kontekst

    równolegle (kluczowe u młodzieży) · cel: wsparcie środowiska

    Włączyć rodzinę – u młodzieży jako centralny element leczenia (FBT), u dorosłych jako wsparcie – by środowisko wspierało odżywianie i zdrowienie.

    • Terapia oparta na rodzinie (FBT)
    • Edukacja rodziny

    Kryterium przejścia do fazy 8

    Rodzina/bliscy wspierają odżywianie i zdrowienie; u młodzieży FBT wdrożone i postępuje zwrot autonomii.

  8. Faza 8

    Profilaktyka nawrotów

    Sesje 16–24 · cel: utrwalić zdrowienie

    Utrwalić zdrowienie i przygotować się na sytuacje ryzyka – stres, zmiany masy, presję otoczenia, „ślizgi”. Anoreksja bywa nawrotowa, dlatego profilaktyka jest kluczowa.

    • Plan profilaktyki nawrotów
    • Higiena środowiska

    Zakończenie

    Stabilna masa i regularne jedzenie; szersza samoocena; pisemny plan na nawrót i utrzymany kontakt z zespołem.