Obszar pracy · Procesy transdiagnostyczne
Wstyd i samowspółczucie
Od toksycznego wstydu do samowspółczucia – CFT Gilberta, model Neff.
Co jest w tym obszarze
Jak pracować ze wstydem i samowspółczuciem
Cele faz i kryteria przejścia →Wstyd ≠ wina (Tangney) – różne skutki
- Ocena i mapa wstydu
- Psychoedukacja: wstyd vs wina
- Praca ze wstydem – protokół Gilberta
- Trening samowspółczucia – rdzeń
- Wina adaptacyjna i naprawa
- Utrwalenie i profilaktyka
Arkusze do pracy
Otwórz w katalogu arkuszy →11 arkuszy A4. Każdy arkusz otworzysz w podglądzie; druk, zapis do PDF i wysyłka klientowi są dostępne po zalogowaniu.
- Arkuszdla terapeutyKryteria przejścia między fazami – do drukuKryteria z przewodnika klinicznego zebrane w jedną listę do zaznaczania: przy każdej fazie zdanie kryterium i punkty „jak to sprawdzić”. W planerze terapii ta sama lista stoi przy ścieżce klienta.
- Arkuszdla terapeutyNarzędzia pomiarowe we wstydzie i samowspółczuciu – przeglądCztery narzędzia zamiast dwóch osobnych kart. Wstyd i wina nie są stopniami tego samego: wina dotyczy czynu i uruchamia naprawę, wstyd dotyczy osoby i uruchamia ukrywanie się. TOSCA-3 rozdziela je wprost, SCS mierzy przeciwwagę.
- Arkuszdla klientaWstyd vs poczucie winy – model TangneyaWstyd (ang. shame) – atak na CAŁE JA („jestem złym człowiekiem”). Poczucie winy (ang. guilt) – ocena KONKRETNEGO CZYNU („zrobiłem coś złego”). Wstyd patologizuje, wina motywuje naprawę.
- Arkuszdla klientaPraca ze wstydem – protokół Gilberta5-fazowy protokół CFT pracy ze wstydem: (1) edukacja → (2) eksternalizacja → (3) ImRs traumatycznych wspomnień → (4) budowanie współczującego ja → (5) ekspozycja na wstyd.
- Arkuszdla klientaSamowspółczucie – model Neff (3 składniki)Samowspółczucie (ang. self-compassion) – Neff (2003): postawa wobec siebie obejmująca 3 elementy: (1) self-kindness (życzliwość), (2) common humanity (powszechne człowieczeństwo), (3) uważność (uważność).
- Arkuszdla klientaTechniki samowspółczucia – Neff i Germer (MSC)MSC (ang. Mindful Self-Compassion, Uważne Samowspółczucie) – 8-tygodniowy program Neff & Germer. Konkretne techniki: self-compassion break, supportive touch, compassionate letter, self-compassion phrases.
- Arkuszdla klientaAlgorytm na falę wstydu – od alarmu do działaniaGotowa, krótka sekwencja na ostrą falę wstydu: zauważ w ciele → nazwij („to wstyd, stary alarm") → przerwa na samowspółczucie → rozróżnij JA od CZYNU → wybierz ruch: naprawa (jeśli był czyn) albo kontakt zamiast ukrycia.
- Arkuszdla klientaPraca z ciałem wstydu – mikropraktyka godnościTechnika somatyczna: pacjent uczy się łapać cielesną sygnaturę wstydu (skulenie, spuszczony wzrok, gorąco twarzy) i świadomie wychodzić z fizjologii podporządkowania – mikropraktyka godności: stopy, kręgosłup, wzrok, oddech.
- Arkuszdla klientaMapa wstydu – obszary i strategie obronneUstrukturyzowana ocena z Fazy 1: pacjent ocenia natężenie wstydu (0–10) w typowych obszarach (ciało, seksualność, pochodzenie, porażki, objawy, przeszłe czyny, doznana krzywda) oraz identyfikuje dominujące strategie obronne – bez ujawniania treści. Mapa steruje potem dawkowanym ujawnianiem.
- Arkuszdla klientaPlan naprawy i samoprzebaczenieDwuczęściowa sekwencja Fazy 5: za uczciwy kawałek odpowiedzialności – konkretny plan naprawy (przeprosiny, zadośćuczynienie, zmieniona praktyka; symboliczny, gdy adresata brak), a po nim samoprzebaczenie: uznanie szkody → żal → naprawa → decyzja o nie-karaniu się dożywotnio.
- Arkuszdla klientaTort odpowiedzialnościKlasyczna technika restrukturyzacji dla zdarzeń „to moja wina": wszystkie czynniki (okoliczności, inni ludzie, ówczesna wiedza, przypadek) dostają procenty na wykresie kołowym – pacjent na końcu. Realna część zwykle topnieje do uczciwego kawałka, który da się naprawić.