Obszar pracy · Procesy transdiagnostyczne
Samokrytycyzm
Surowy wewnętrzny krytyk – eksternalizacja głosu i budowanie współczującego self.
Co jest w tym obszarze
Jak pracować z samokrytycyzmem
Cele faz i kryteria przejścia →CFT – redukcja samokrytycyzmu (metaanaliza 2023)
- Ocena: formy i funkcje krytyka
- Psychoedukacja: trzy systemy
- Budowanie systemu kojenia
- Praca krzeseł – rdzeń
- Wyobraźnia współczująca
- Utrwalenie i profilaktyka
Arkusze do pracy
Otwórz w katalogu arkuszy →12 arkuszy A4. Każdy arkusz otworzysz w podglądzie; druk, zapis do PDF i wysyłka klientowi są dostępne po zalogowaniu.
- Arkuszdla terapeutyNarzędzia pomiarowe w samokrytycyzmie – przeglądCztery narzędzia zamiast dwóch osobnych kart. FSCRS mierzy krytykę razem z jej przeciwwagą – zdolnością do uspokajania siebie – bo sam spadek krytyki nie jest jeszcze poprawą. FCS tłumaczy, dlaczego klient odrzuca ćwiczenia współczucia.
- Arkuszdla terapeutyKryteria przejścia między fazami – do drukuKryteria z przewodnika klinicznego zebrane w jedną listę do zaznaczania: przy każdej fazie zdanie kryterium i punkty „jak to sprawdzić”. W planerze terapii ta sama lista stoi przy ścieżce klienta.
- Arkuszdla klientaSamokrytycyzm – model GilbertaSamokrytycyzm (ang. self-criticism) – uporczywy, wewnętrzny krytyczny głos kierowany wobec siebie. Gilbert: transdiagnostyczny czynnik podatności i podtrzymywania w depresji, lęku, ED, traumie.
- Arkuszdla klientaDialog dwóch krzeseł – praca z krytykiemDialog dwóch krzeseł (ang. two-chair dialogue) – klient zmienia krzesła, na jednym mówi jako KRYTYK, na drugim jako KLIENT. Eksternalizuje konflikt, daje głos obu stronom, mediuje dialog.
- Arkuszdla klientaCompassionate Imagery – wyobraźnia współczującaWyobraźnia współczująca (ang. Compassionate Imagery) – klient w wyobraźni tworzy „postać współczującą” (idealną, mądrą, kojącą) lub „bezpieczne miejsce”. Aktywuje system kojenia biologicznie.
- Arkuszdla klientaDialog dwóch krzeseł – krytyk, krytykowany i współczujące „ja"Doświadczeniowa praca z krzesłami: pacjent kolejno wypowiada atak krytyka, doświadcza pozycji krytykowanego, a następnie wprowadza współczujące „ja", które zwraca się do obu stron – ujawnia funkcję krytyka i otwiera cieplejszy głos wewnętrzny.
- Arkuszdla klientaEksperyment dwóch nauczycieli – czy bat naprawdę motywuje?Eksperyment wyobrażeniowy: pacjent porównuje naukę pod okiem pogardliwego vs wspierającego nauczyciela – gdzie więcej stresu, a gdzie lepsze wyniki długoterminowo? Rozbraja kluczowe przekonanie podtrzymujące samokrytycyzm: „bez bata nic nie zrobię”.
- Arkuszdla klientaList współczujący (compassionate letter writing)List o bieżącej trudności pisany z perspektywy współczującego „ja” – mądrego, silnego, ciepłego – a potem czytany na głos, wolno. Seria listów jako praktyka domowa utrwala nowy ton i daje pacjentowi „głos otuchy” dostępny na piśmie w trudnych momentach.
- Arkuszdla klientaRytm kojącego oddechu (soothing rhythm breathing)Spowolnienie oddechu do 5–6 oddechów na minutę z wydłużonym wydechem, plus wyprostowana postawa i pół-uśmiech jako sygnały bezpieczeństwa dla ciała. Aktywuje system kojenia „od dołu” – fizjologiczny warunek wstępny wszystkich ćwiczeń współczucia.
- Arkuszdla klientaPlan na nawrót krytyka – sygnały, wyzwalacze, kontrposunięciaPisemny plan kończący pracę z samokrytycyzmem: sygnały nawrotu (zalew „jesteś…”, kara po błędzie, odmowa odpoczynku), wyzwalacze (porażka, ocena, zmęczenie) i sekwencja kontrposunięć: oddech kojący → współczujące „ja” → odpowiedź nowym tonem; w odwodzie list i powrót krzeseł na jedną sesję.
- Arkuszdla klientaPortret krytyka i analiza funkcji – formy, głos, „po co?”Ustrukturyzowany wywiad zamieniający „mam niską samoocenę” w konkret: jak krytyk brzmi (dosłowne cytaty), kiedy atakuje, czyj to głos z przeszłości i czego pilnuje. Analiza funkcji („co by się stało, gdyby zamilkł?”) jest kluczem do późniejszego dialogu krzeseł.
- Arkuszdla klientaWspółczujące „ja” – trening wcielania się w wersję mądrą-silną-ciepłąTrening wchodzenia w rolę współczującej wersji siebie – mądrej, silnej i ciepłej – przez ciało, ton i intencję (jak aktor budujący postać). Najpierw wobec spraw neutralnych, potem trudnych; to z tej pozycji pacjent będzie odpowiadał krytykowi w pracy krzeseł.