Obszar pracy · Procesy transdiagnostyczne
Restrukturyzacja poznawcza
Identyfikacja i testowanie myśli – od automatów do przekonań rdzennych.
Co jest w tym obszarze
Jak prowadzić restrukturyzację poznawczą
Cele faz i kryteria przejścia →Kierowane odkrywanie, nie spór
- Model ABC i psychoedukacja
- Wyłapywanie myśli
- Zapis 7-kolumnowy – rdzeń
- Dialog sokratejski
- Schodzenie do przekonań
- Od zapisu do nawyku
Arkusze do pracy
Otwórz w katalogu arkuszy →11 arkuszy A4. Każdy arkusz otworzysz w podglądzie; druk, zapis do PDF i wysyłka klientowi są dostępne po zalogowaniu.
- Arkuszdla terapeutyKryteria przejścia między fazami – do drukuKryteria z przewodnika klinicznego zebrane w jedną listę do zaznaczania: przy każdej fazie zdanie kryterium i punkty „jak to sprawdzić”. W planerze terapii ta sama lista stoi przy ścieżce klienta.
- Arkuszdla klientaZapis myśli (thought record) – 7-kolumnowy formularzZapis myśli (ang. thought record, TR) – strukturyzowany formularz do restrukturyzacji konkretnych myśli automatycznych. 7 kolumn: sytuacja, emocja, myśl, dowody za, dowody przeciw, alternatywa, ponowna ocena.
- Arkuszdla terapeutyPytania sokratejskie – dialog kwestionującyPytania sokratejskie (ang. Socratic questioning) – sposób kwestionowania myśli klienta NIE przez argumentację, ale przez pytania. Klient sam dochodzi do alternatywnej interpretacji.
- Arkuszdla klientaDemonstracja ABC – jedna sytuacja, dwie interpretacjeĆwiczenie otwierające restrukturyzację: jedna sytuacja, dwie różne interpretacje, dwie różne emocje. Pacjent ma odkryć (nie usłyszeć), że między zdarzeniem a emocją stoi interpretacja – i że to na nią mamy wpływ.
- Arkuszdla terapeutyDialog sokratejski – cztery rejony pytań weryfikujących myślUporządkowany zestaw pytań sokratejskich w czterech rejonach – dane i wyjątki, perspektywy, użyteczność i skutki, synteza – które pomagają pacjentowi samodzielnie zweryfikować myśl, zamiast przyjąć gotowy kontrargument.
- Arkuszdla klientaLista zniekształceń poznawczych – lornetka, nie etykietownikKrótka lista najczęstszych zniekształceń poznawczych (czarno-białe, katastrofizacja, czytanie w myślach, filtr negatywny, personalizacja, „powinienem”) zilustrowana przykładami pacjenta. Służy jako lornetka do zauważania wzorców – nie jako etykietownik do oceniania myśli.
- Arkuszdla klientaStrzałka w dół – od gorącej myśli do przekonaniaSekwencja pytań „załóżmy, że to prawda – co to dla Ciebie znaczy?” prowadząca od powierzchniowej gorącej myśli w dół, do zasady warunkowej („jeśli…, to…”) lub przekonania kluczowego, które zasila powracające myśli automatyczne.
- Arkuszdla klientaSkrócona restrukturyzacja – trzy pytania osobisteKonsolidacja warsztatu restrukturyzacji: pacjent destyluje z najlepiej działających zapisów trzy własne pytania (np. „fakt czy interpretacja? co bym powiedział przyjacielowi? co teraz zrobię?”) i nosi je na karcie/w telefonie – żeby restrukturyzować „w locie”, bez formularza.
- Arkuszdla klientaZapis 3-kolumnowy – sytuacja, emocja, myślUproszczony dziennik myśli (sytuacja → emocja z natężeniem → myśl dosłownie), prowadzony przez tydzień przy każdym skoku emocji. Buduje radar na myśli automatyczne – umiejętność, bez której zapis 7-kolumnowy nie ma na czym pracować.
- Arkuszdla klientaTabela myśli automatycznych – zapis 5-kolumnowyPięć kolumn rozkłada jedną trudną chwilę na ogniwa modelu poznawczego: sytuacja → myśl automatyczna (wiara 0–100) → emocja (natężenie 0–100) → reakcja ciała → zachowanie. Względem zapisu 3-kolumnowego dokłada ciało i zachowanie – pierwsze daje wejście pacjentowi, który emocji nie nazywa, drugie ujawnia zabezpieczenie podtrzymujące myśl.
- Arkuszdla klientaZapis 7-kolumnowy myśli automatycznychPełny, 7-kolumnowy zapis myśli (Greenberger & Padesky): sytuacja → emocje (%) → myśl gorąca → dowody ZA → dowody PRZECIW → myśl alternatywna/zbalansowana → ponowna ocena emocji – rdzeń restrukturyzacji poznawczej.