Obszar pracy · Procesy transdiagnostyczne
Regulacja emocji
Rozpoznawanie, nazywanie i modulowanie emocji – fundament wielu protokołów transdiagnostycznych.
Co jest w tym obszarze
Jak pracować z regulacją emocji
Cele faz i kryteria przejścia →ER – konstrukt transdiagnostyczny (5+ grup zaburzeń)
- Ocena i profil
- Psychoedukacja – mapa emocji i strategii
- Świadomość i klarowność
- Tolerancja dystresu i akceptacja
- Przewartościowanie i elastyczny repertuar
- Profilaktyka nawrotów
Arkusze do pracy
Otwórz w katalogu arkuszy →15 arkuszy A4. Każdy arkusz otworzysz w podglądzie; druk, zapis do PDF i wysyłka klientowi są dostępne po zalogowaniu.
- Arkuszdla terapeutyKryteria przejścia między fazami – do drukuKryteria z przewodnika klinicznego zebrane w jedną listę do zaznaczania: przy każdej fazie zdanie kryterium i punkty „jak to sprawdzić”. W planerze terapii ta sama lista stoi przy ścieżce klienta.
- Arkuszdla terapeutyNarzędzia pomiarowe w regulacji emocji – przeglądCztery narzędzia zamiast dwóch osobnych kart. Regulacja emocji rozpada się na niezależne trudności, więc profil podskal mówi więcej niż suma. Uwaga na kierunek skal: w DERS wyższy wynik znaczy gorzej, w DTS i ERQ – lepiej.
- Arkuszdla klientaNegatywny afekt jako wymiar transdiagnostycznyNegatywny afekt (ang. negative affect, NA) – dyspozycyjna tendencja do doświadczania negatywnych stanów emocjonalnych (smutku, lęku, gniewu, wstydu). Wspólny rdzeń lęku i depresji.
- Arkuszdla klientaNeurotyzm i podatność transdiagnostyczna – HiTOPHiTOP (ang. Hierarchical Taxonomy of Psychopathology) – wymiarowy model alternatywny do DSM. Top-poziomowy czynnik: p-factor (general psychopathology). Subordynowane: internalizing (lęk/depresja), externalizing (impulsywność/agresja).
- Arkuszdla klientaModel regulacji emocji Grossa – process modelProcess model regulacji emocji Grossa (1998): 5 strategii regulacji emocji w sekwencji: (1) wybór sytuacji, (2) modyfikacja sytuacji, (3) ukierunkowanie uwagi, (4) zmiana poznawcza, (5) modulacja odpowiedzi.
- Arkuszdla klientaReappraisal – restrukturyzacja poznawcza emocjiPrzewartościowanie poznawcze (ang. cognitive reappraisal, reappraisal) – najskuteczniejsza strategia ER w badaniach. Klient zmienia interpretację sytuacji, co zmienia emocję.
- Arkuszdla klientaAwersyjna reaktywność emocjonalna – strach przed emocjamiAwersyjna reaktywność emocjonalna (ang. aversive reactivity to emotions) – negatywne reakcje WTÓRNE na własne emocje. „Mam lęk → mam lęk z powodu lęku → mam wstyd z powodu lęku → kolejna fala emocji o emocji”. Centralna w UP.
- Arkuszdla klientaFunkcja i fala emocji – psychoedukacjaPsychoedukacja otwierająca trening regulacji: emocje mają funkcję (informacja + energia do działania), a ich przebieg to fala, która opada sama – jeśli nie dolewamy do niej ruminacją, walką i tłumieniem. Buduje wspólny język na całą terapię.
- Arkuszdla klientaGranulacja emocji – poszerzanie słownika i koło emocjiTrening granulacji emocji: przejście od zgrubnych etykiet („źle", „stres") do precyzyjnego nazywania stanów (rozczarowanie, wstyd, irytacja, niepokój), z kołem emocji jako ściągą – bo dokładniejsza nazwa otwiera trafniejszą regulację.
- Arkuszdla klientaAnaliza łańcucha epizodu emocjonalnegoRekonstrukcja 2–3 ostatnich „fal” klatka po klatce: wyzwalacz → emocja pierwotna → reakcja na emocję (wtórna!) → strategia → skutek. Pokazuje, gdzie pęka łańcuch regulacji – i które ogniwo trenować w pierwszej kolejności.
- Arkuszdla klientaMacierz strategii – osobisty plan doboru regulacjiOsobista tabela doboru strategii do kontekstu: dla każdej typowej sytuacji i poziomu intensywności – strategia pierwszego wyboru i zapasowa. Przekłada zasadę „elastyczność > dobre strategie” na konkretny dokument, z którego pacjent korzysta między sesjami.
- Arkuszdla klientaMonitoring emocji – dziennik stop-klatkiUstrukturyzowany dziennik świadomości emocji: 3 razy dziennie stop-klatka – co czuję (nazwa z listy, nie „stres”), gdzie w ciele, ile (0–10), co to wywołało. Trenuje dwa pierwsze wymiary DERS (świadomość i klarowność) – fundament pod wszystkie dalsze techniki.
- Arkuszdla klientaPlan na nawrót dysregulacji – profilaktykaPisemny plan profilaktyki nawrotów dysregulacji: sygnały wczesne (skracający się lont, powrót starych strategii, chaos snu), wyzwalacze sezonowe i przypisane do nich kontrposunięcia z całej terapii (tydzień monitoringu, skrzynka na szczyt fali, macierz strategii na lodówkę).
- Arkuszdla klientaSkrzynka na szczyt fali – techniki przetrwania dystresuOsobisty zestaw technik fizjologicznych na pobudzenie powyżej ~7/10: zimna woda/okład (odruch nurkowy), intensywny wysiłek 60–90 s, oddech z wydłużonym wydechem, uziemienie 5-4-3-2-1. Trenowane na zimno, używane na gorąco – żeby szczyt fali nie musiał być obsłużony substancją, wybuchem ani ucieczką.
- Arkuszdla klientaSurfowanie impulsu (urge surfing)Impuls (sięgnięcia po substancję, wybuchu, ucieczki) traktowany jak fala do obserwowania z timerem 15 minut – bez ulegania i bez walki. Każde przesurfowanie osłabia automatyzm „impuls = działanie” i dostarcza zapisanych danych o rosnącej tolerancji.