Obszar pracy · Procesy transdiagnostyczne
Perfekcjonizm
Wygórowane standardy, samokrytyka i „wszystko albo nic” – proces wspólny dla wielu zaburzeń.
Co jest w tym obszarze
Jak pracować z perfekcjonizmem klinicznym
Cele faz i kryteria przejścia →CBT-P – protokół z dowodami
- Ocena i konceptualizacja
- Samomonitorowanie
- Eksperymenty behawioralne
- Restrukturyzacja poznawcza
- Poszerzanie samooceny
- Prokrastynacja i samokrytycyzm
- Profilaktyka nawrotów
Arkusze do pracy
Otwórz w katalogu arkuszy →14 arkuszy A4. Każdy arkusz otworzysz w podglądzie; druk, zapis do PDF i wysyłka klientowi są dostępne po zalogowaniu.
- Arkuszdla terapeutyKryteria przejścia między fazami – do drukuKryteria z przewodnika klinicznego zebrane w jedną listę do zaznaczania: przy każdej fazie zdanie kryterium i punkty „jak to sprawdzić”. W planerze terapii ta sama lista stoi przy ścieżce klienta.
- Arkuszdla terapeutyNarzędzia pomiarowe w perfekcjonizmie – przeglądCztery narzędzia w jednej tabeli, zamiast osobnej karty na każde. Perfekcjonizm nie jest rozpoznaniem, więc żadne z nich nie ma progu diagnostycznego. FMPS i MPS opisują cechę, CPQ mechanizm kliniczny i zmianę w terapii.
- Arkuszdla klientaModel kliniczny perfekcjonizmu – co utrzymuje cyklPerfekcjonizm kliniczny = uzależnienie samooceny od osiągania wymagających standardów, mimo negatywnych konsekwencji. Cykl: standard → ocena → reinterpretacja → nowy standard.
- Arkuszdla terapeutyCBT perfekcjonizmu – 10-sesyjny protokół Egan, Wade, ShafranCBT-P: 10 sesji od konceptualizacji do utrzymania zmian. Główne komponenty: rozumienie perfekcjonizmu, eksperymenty behawioralne, restrukturyzacja poznawcza dwóch reguł, prewencja nawrotów.
- Arkuszdla klientaOdczepianie samooceny od osiągnięć (samoocena contingency)Klient ma równanie: moja wartość = moje osiągnięcia. Cel terapii: rozkruszyć to równanie przez wprowadzenie wielu źródeł samooceny.
- Arkuszdla klientaEksperyment behawioralny: zrób na 80%Klient celowo wykonuje zadanie na 80% standardu i obserwuje, czy przewidywana katastrofa się ziści. Najczęściej nie – i samoocena spada mniej niż się spodziewał.
- Arkuszdla klientaProkrastynacja perfekcjonistyczna – rozpoznanie i pracaPerfekcjonista prokrastynuje, bo lęk przed porażką > lęk przed niewykonaniem. Praca: rozpoznanie tego mechanizmu + eksperymenty behawioralne na rozpoczęcie zadania mimo niedoskonałych warunków.
- Arkuszdla klientaSamokrytycyzm w perfekcjonizmie – interwencjeSamokrytycyzm = paliwo perfekcjonizmu. Każda porażka wywołuje wewnętrznego krytyka, który podnosi standardy. Interwencja: identyfikacja głosu krytyka + budowanie alternatywnego głosu współczującego.
- Arkuszdla klientaBilans kosztów i korzyści perfekcjonizmuUstrukturyzowane zestawienie realnych kosztów perfekcjonizmu (zmęczenie, relacje, czas, dystres) z jego domniemanymi korzyściami – buduje motywację do zmiany bez podważania ambicji pacjenta.
- Arkuszdla klientaDziennik perfekcjonizmu – samomonitorowanieUstrukturyzowany dziennik samoobserwacji, który wychwytuje cykl perfekcjonizmu na żywo: wyzwalacz, narzucony standard, myśl samokrytyczną, zachowanie (sprawdzanie/odwlekanie) oraz emocję i koszt.
- Arkuszdla klientaMapa zachowań perfekcjonistycznych – inwentarz celów do eksperymentówUstrukturyzowany spis zachowań podtrzymujących perfekcjonizm (nadmierne sprawdzanie, poprawianie, robienie list, porównywanie, unikanie, odwlekanie) – z których każde staje się konkretnym celem eksperymentu behawioralnego w Fazie 3.
- Arkuszdla klientaPlan na nawrót perfekcjonizmu – profilaktykaPisemny plan profilaktyki nawrotów: wczesne sygnały ostrzegawcze, wyzwalacze i gotowe kontrposunięcia – kluczowy element CBT-P, bo utrzymanie efektu jest najsłabszym ogniwem dowodów.
- Arkuszdla klientaBadanie ankietowe (survey) – test przekonania „wszyscy oczekują doskonałości"Eksperyment behawioralny, w którym pacjent zbiera realne dane od innych ludzi o ich standardach i reakcjach na cudze błędy – by skonfrontować przekonanie „wszyscy oczekują ode mnie doskonałości" z rzeczywistością.
- Arkuszdla klientaTyrania powinności – od sztywnych reguł do preferencjiTechnika poznawcza Fazy 4: wyłapywanie sztywnych reguł powinnościowych („muszę", „zawsze", „nie wolno mi") i zamiana ich na elastyczne preferencje („wolałbym", „byłoby miło") – bez rezygnacji ze standardów, z odzyskaniem wyboru.