Obszar pracy · Procesy transdiagnostyczne
Ekspozycja
Uczenie hamujące – konfrontacja z lękiem zamiast ucieczki; serce wielu protokołów.
Co jest w tym obszarze
Jak prowadzić ekspozycję
Cele faz i kryteria przejścia →Ekspozycja – złoty standard terapii lęku
- Ocena, hierarchia, kontrakt
- Psychoedukacja i rama testu
- Projektowanie ekspozycji
- Prowadzenie sesji – rdzeń
- Optymalizacja uczenia
- Generalizacja i profilaktyka
Arkusze do pracy
Otwórz w katalogu arkuszy →9 arkuszy A4. Każdy arkusz otworzysz w podglądzie; druk, zapis do PDF i wysyłka klientowi są dostępne po zalogowaniu.
- Arkuszdla terapeutyKryteria przejścia między fazami – do drukuKryteria z przewodnika klinicznego zebrane w jedną listę do zaznaczania: przy każdej fazie zdanie kryterium i punkty „jak to sprawdzić”. W planerze terapii ta sama lista stoi przy ścieżce klienta.
- Arkuszdla klientaTypy ekspozycji – in vivo, imaginalna, interoceptywna, wirtualnaCztery główne typy ekspozycji: in vivo (w rzeczywistych sytuacjach), imaginalna (w wyobraźni), interoceptywna (na sensacje somatyczne), wirtualna (VR). Każdy ma specyficzne wskazania.
- Arkuszdla klientaHierarchia ekspozycji – drabinka SUDSDrabinka ekspozycji – uporządkowana lista 10-15 obawianych sytuacji od najłatwiejszej do najtrudniejszej, oceniona w SUDS (ang. Subjective Units of Distress Scale, 0-100). Plan pracy klient + terapeuta.
- Arkuszdla terapeutyProtokół jednej sesji ekspozycjiStandardowy schemat sesji ekspozycyjnej: (1) sprawdzenie → (2) plan → (3) przewidywanie → (4) ekspozycja właściwa → (5) debriefing → (6) zadanie domowe. 60-90 min.
- Arkuszdla klientaPsychoedukacja „dwie pamięci” – metafora ścieżek w lesiePsychoedukacja sprzedająca pacjentowi ramę uczenia hamującego: stara pamięć lęku nie znika – wydeptujemy obok niej nową, szerszą ścieżkę. Ustawia realistyczne oczekiwania (lęk wolno mieć, liczy się test) i uzasadnia zmienność praktyki.
- Arkuszdla klientaInwentarz zachowań zabezpieczających przed ekspozycjąUstrukturyzowany spis wszystkiego, co pacjent nosi, robi lub myśli „żeby przeżyć” w sytuacjach lękowych – jawnych i subtelnych. Bez tej mapy ekspozycja przecieka: test katastrofy nigdy się nie odbywa, bo zabezpieczenie „tłumaczy” przeżycie.
- Arkuszdla klientaPlan na nawrót po ekspozycji – wskazówki przywołania i dawka podtrzymującaPisemny plan kończący pracę ekspozycyjną: wskazówki przywołania (karta wniosków, zdjęcia z prób), dawka podtrzymująca (celowa trudna sytuacja co 2–4 tygodnie) i scenariusz na comeback lęku („stara ścieżka, znam drogę”: 3 szybkie próby w 7 dni). Czyni z pacjenta własnego terapeutę ekspozycyjnego.
- Arkuszdla klientaSześć dźwigni uczenia hamującego – optymalizacja ekspozycjiSześć strategii Craske wzmacniających ślad nowej pamięci bezpieczeństwa: złamanie oczekiwań, pogłębiona ekstynkcja, zmienność, usuwanie sygnałów bezpieczeństwa, etykietowanie afektu, wskazówki przywołania. Dokręcasz je, gdy podstawowy protokół już działa – chronią przed nawrotem kontekstowym.
- Arkuszdla klientaZakład ekspozycyjny – karta złamania oczekiwańRdzeń ramy hamującej w jednym formularzu: przed próbą konkretna prognoza katastrofy + % wiarygodności, po próbie rozstrzygnięcie na głos i kapitalizacja różnicy. Mózg uczy się z zaskoczenia – im większy rozjazd prognozy z wynikiem, tym mocniejsza nowa pamięć.