Obszar pracy · Procesy transdiagnostyczne
Defuzja i uwaga
Dystans do myśli i elastyczna uwaga – „myśl to nie rozkaz i nie fakt”.
Co jest w tym obszarze
Jak pracować z defuzją i uwagą
Cele faz i kryteria przejścia →Defuzja – rdzeń ACT
- Ocena fuzji i uwagi
- Umysł jako narrator
- Trening technik defuzji – rdzeń
- TAF i eksperymenty
- Trening uwagi (ATT/SAR)
- Integracja i profilaktyka
Arkusze do pracy
Otwórz w katalogu arkuszy →14 arkuszy A4. Każdy arkusz otworzysz w podglądzie; druk, zapis do PDF i wysyłka klientowi są dostępne po zalogowaniu.
- Arkuszdla terapeutyNarzędzia pomiarowe w defuzji i pracy z uwagą – przeglądCztery narzędzia zamiast trzech osobnych kart o fuzji myśl-działanie. Wszystkie mierzą stosunek do myśli, nie ich treść: wysoki wynik TAF nie znaczy, że ktoś ma groźne myśli – znaczy, że traktuje je jak fakty albo jak czyny.
- Arkuszdla terapeutyKryteria przejścia między fazami – do drukuKryteria z przewodnika klinicznego zebrane w jedną listę do zaznaczania: przy każdej fazie zdanie kryterium i punkty „jak to sprawdzić”. W planerze terapii ta sama lista stoi przy ścieżce klienta.
- Arkuszdla klientaFuzja poznawcza vs defuzja – ACTFuzja poznawcza (ang. cognitive fusion) – utożsamianie się z myślami, traktowanie ich jako fakty i instrukcje. Defuzja (ang. defusion) – patrzenie na myśli z dystansu, jako na zdarzenia umysłowe.
- Arkuszdla klientaTechniki defuzji – 10 ćwiczeń ACTPraktyczne techniki defuzji: etykietowanie myśli, powtarzanie do absurdu, śpiewanie myśli, nazywanie umysłu, liście na rzece, autobus z pasażerami.
- Arkuszdla klientaFuzja myśl-działanie (TAF) – Rachman i ShafranFuzja myśl-działanie (ang. thought-action fusion, TAF) – przekonanie, że myśl jest moralnie równoważna z działaniem (TAF-moralne) lub że myśl zwiększa prawdopodobieństwo zdarzenia (TAF-prawdopodobieństwa). Centralne w OCD.
- Arkuszdla klientaEksperymenty TAF – empiryczne testowanie fuzjiEksperymenty TAF – klient celowo wywołuje intruzywne myśli w bezpiecznych warunkach i obserwuje, że nic moralnie/probabilistycznie się nie zmienia. Empiryczna falsyfikacja TAF.
- Arkuszdla klientaATT – Trening Treningu Uwagi WellsaATT (ang. Trening kontroli uwagi, Wells 1990) – 12-minutowy trening kontroli uwagi. Klient słucha 3-6 dźwięków, przesuwa uwagę między nimi. Cel: zwiększenie ELASTYCZNOŚCI uwagi.
- Arkuszdla klientaSituational Attentional Refocusing (SAR)SAR (ang. Situational Attentional Refocusing) – w obawianej sytuacji klient świadomie przekierowuje uwagę z monitorowanie zagrożeń na neutralne lub pozytywne elementy.
- Arkuszdla klientaOsobisty algorytm defuzji + plan na nawrótPisemne domknięcie pracy z defuzją i uwagą: krótki osobisty algorytm („zauważ → nazwij → technika-ulubieniec → uwaga na zewnątrz → ruch zgodny z wartością”) na karcie w telefonie + plan na nawrót z sygnałami ostrzegawczymi i kontrposunięciami (tydzień ATT, mini-eksperymenty TAF, powrót etykietowania).
- Arkuszdla klientaDemonstracje maszynerii umysłu – umysł jako narratorTrzy mini-doświadczenia w gabinecie („dokończ: Ala ma…”, „NIE myśl o cytrynie”, minuta obserwacji produkcji umysłu), po których pacjent doświadcza – nie tylko słyszy – że myśli przychodzą bez zaproszenia, a odpowiedzialność zaczyna się dopiero przy reakcji. Domyka je rama „umysł jako narrator”.
- Arkuszdla klientaNormalizacja intruzji – powszechność niechcianych myśliUstrukturyzowana psychoedukacja rozbrajająca TAF-moralność: dane o powszechności dziwnych, agresywnych i bluźnierczych intruzji u zdrowych ludzi + rozdzielenie myśl ≠ intencja ≠ charakter. Według poradnika – często „połowa terapii” przy wstydzie za myśli.
- Arkuszdla klientaProfil uwagi – mapa samoogniskowania i monitorowania zagrożeńUstrukturyzowana mapa sytuacji, w których uwaga pacjenta ucieka do wewnątrz (skan myśli, ciała, „czy TA myśl wróciła?”), z prostym wskaźnikiem % uwagi do wewnątrz vs na zadaniu. Punkt wyjścia i miara postępu dla treningu ATT/SAR.
- Arkuszdla klientaRepertuar technik defuzji poznawczejPraktyczny katalog technik defuzji – etykietowanie myśli, powtarzanie słowa (Titchener/Masuda), nadawanie myśli form i głosów, podziękowanie „narratorowi" – które uczą patrzeć na myśl zamiast z niej, bez prób jej usuwania.
- Arkuszdla klientaPraca z winą moralną w TAF – sondaż, kontinuum odpowiedzialności, defuzja etykietyPakiet trzech interwencji na przekonanie „pomyśleć = być potworem”: sondaż (test społecznej walidacji wyroku), kontinuum odpowiedzialności (gdzie naprawdę leży myśl względem planu i czynu) i defuzja na etykiecie („potwór” jako słowo, nie wyrok).